رنال کولیک، بیماری هزار چهره!؟

[Naji]

نویسنده:دکترپیمان صالحی-جراح و متخصص کلیه و مجاری ادرار

هنگام ويزيت بيمار در مطب، درمانگاه و يا اورژانس بارها با بيماراني مواجه مي شويم كه با شكايت درد كليه يا كليه ها مراجعه می نمایند و در برخي موارد نيز تشخيص را دقيق تر بيان نموده و مي گويند كه سنگ كليه داريم! اما در ويزيت اين بيماران چه نكاتي را بايد مد نظر داشت تا اولاً مطمئن شويم منشاء درد آنها كليوي است و دوم اينكه از چه اقدامات پاراكلينيكي كمك بگيريم تا به تشخيص برسيم و سوم اينكه چه مواردي نياز به ارجاع و يا مشاوره دارند ؟

علت ايجاد درد
اتيولوژي ايجاد درد در بيماراني كه داراي سنگ سيستم ادراري هستند از نظر فيزيوپاتولوژيك كمي پيچيده است ولي تئوريهايي كه بيشتر در اين زمينه قابل قبو لند عبارتند از التهاب، هايپرپريستالتیسم و يا اتساع حالب و سيستم پيلو كاليس و افزایش فشار داخل لومن كه محصول انسداد ناشي از حركت سنگ مي باشند .

خصوصيات درد و علائم همراه
درد ناشي از سنگ سيستم ادراري ( Renal colic ( معمولا شديدترين دردي است كه فرد در طول زندگي تجربه كرده است و معمولا به صورت حاد و acute onset آغاز مي شود محل درد ارتباط مستقيمي با محل سنگ ندارد و ممكن است درد در محل زاويه costovertebral يا كوادرانهاي تحتاني شكم، كشاله ران و ناحيه اينگوينال و يا بيضه ها يا لابياها حس شود يا انتشار يابد.
علائم همراه بصورت حالت تهوع واستفراغ، هماچوري( ميكروسكوپيك يا گروس)، سوزش ادرار، تكرر ادرارو... ممكن است وجود داشته باشند كه در شرح حال بايد مد نظر قرار گيرند.
در سابقه پزشكي بيمار بايد در مورد سابقه دردهاي مشابه يا سنگهاي ادراري، بيماريهاي زمينه اي( مانند بيماريهاي استخواني، روده اي، متابوليك، نقرس و... ) ، سابقه اعمال جراحي، سابقه مصرف داروها وسابقه فاميلي سنگ هاي ادراري از بيمار سوال نمود.


معاينه باليني
درنگاه اول بيمار دچار رنال كوليك بيقرار است واز درد به خود مي پيچيد. تمايل بيمار به بيحركت بودن بايد شك به مشكلات اسكلتي عضلاني ويا پريتونيت را برانگيزد. از نظر علائم حياتي نكته بسيار حائز اهميت گرفتن درجه حرارت بدن بيمار است كه در صورت وجود تب به همراه سنگ وانسداد يك اورژانس اورولوژي مطرح است. پس از معاينه قلـب وريه ها، معاينه شكم داراي اهميت فوق العاده زيادي مي باشد.
در معاينه شكم بايستي در مشاهده وجود هرگونه اسكار جراحي، برجستگي يا غير قرينه بودن شكم مورد توجه قرار گيرد. سمع اپيگاستر از نظر وجود بروئي ناشي از مشكلات عروق كليـــوي و وجود صداهــاي روده اي بايد مد نظر باشد. در لمس، نرم بودن شكم، وجود تندرنس وريباند تندرينس، لمس توده به ويژه در نقطه مك بورني و ساير معاينات مربوط به بررسي پريتوان مي بايست انجام گردند. در صورت وجود هرگونه تندرنس يا ساير علائم تحريك پريتوان جهت رد مسائل مهمي نظر آپانديست يا پاتولوژيهاي تخمدان ( كه در قسمت تشخيص افتراقي ذكر شده اند ) مشاوره جراحي عمومي بايد مد نظر باشد.

تشخيص هاي افتراقي
بيماريهايي نظير آپانديسيت، آبسه آپانديكولار، ‌كيست هاي بزرگ تخمدان، پارگي كيست تخمدان، تورشن كيست تخمدان، حاملگي خارج رحمي، تورشن بيضه، پريتونيت، آمبولي مزانتر ، ديورتيكوليت، ولولوس، سنگها ومشكلات كيسه صفرا و كبد ، دردهاي گوارشي با منشا معده و دئودنوم، پانكراتيت ، انسداد روده، هرني اينگوينال، اپيديديم اركيت، بيماريهاي ايسكميك قلب نظير MI ، پريكارديت، آمبولي ريه وساير پاتولوژيهاي مربوط به ديافراگم و پلور، مشكلات عروقي كليه وآئورت نظير دايسكشن، آمبولی، آنوريسم و... مي بايست در تشخيص اقتراقي مد نظر قرار گيرند.

در قسمت دوم در مورد اقدامات پاراكلينيك مورد نياز، چگونگي پيگيري و درمانهاي مديكال و جراحي سنگهاي سيستم ادراري بحث خواهد شد.