سالمندان تنها

[Naji]

باستناد آخرين آمار وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي كشور، بطور متوسط ۹درصد سالمندان كشورمان به تنهايي زندگي مي كنند و اين آمار درمورد مردان سالمند، بمراتب بيشتر و بالاتر از زنان سالمند است.

در تحليل آمار بالابايد گفت:

- آمار اعلام شده مربوط به آندسته از سالمنداني است كه از يك سو از فرزندان خود و كانون گرم خانواده دور شده و از سوي ديگر احياناً بعلت فوت همسر خود، تنها مانده اند. اين درحالي است كه اگر بخواهيم منطقي تر و واقع بينانه تر به موضوع نگاه كنيم، بايد آندسته از سالمنداني را كه ولو همراه همسر خود اما دور از فرزندان، زندگي مي نمايند را نيز «سالمندان تنها» بدانيم و بالطبع با چنين نگرشي، تعداد «سالمندان تنها» تنها در كشور بسيار بيشتر از آمار اعلام شده خواهد بود.

- آمارها نشان مي دهند كه ميزان مرگ و مير خام «سالمندان تنها» در مقايسه با بقيه سالمندان و در گروههاي سني مشابه بيشتر است. بعبارت ديگر جدا شدن سالمندان از فرزندان و با فوت يكي از زوجين سالمند، ريسك فاكتوري جدي و مهم است كه بر ميانگين طول عمر و ميزان اميد به زندگي فرد تأثير شگرف مي گذارد و طبيعي است كه توجه علمي و دقيق به واقعيات دوران سالمندي بويژه «سالمندان تنها» و نياز عاطفي و رواني آنها به حضور در كنار خانواده بايد در برنامه ريزي و سياستگذاري نظام سلامت كشور مدنظر قرار گيرد.

- بالابودن نسبت «مردان سالمند تنها» و همچنين فزوني مرگ و مير آنها در مقايسه با «زنان سالمند تنها» مي تواند معلول فاكتورهاي مختلفي باشد كه بحث و بررسي آنها در حوصله اين مجال نمي گنجد. ليكن نبايد از اهميت و لزوم تأمل بيشتر در اين موضوع، غافل ماند. متأسفانه در جامعه ما و فرهنگ عمومي كشورمان، مردان سالمند نسبت به زنان سالمند كمتر مورد توجه بوده و گاه مورد بي مهري قرار مي گيرند و حساسيت خانواده ها نسبت به تنها ماندن زنان سالمند بيشتر و مشاركت و همكاري آنها در رفع اين معضل بيشتر است.

آنچه گفته شد يك روي سكه است و روي ديگر سكه هم مهم و قابل توجه است.

با بالارفتن و گسترش سطح خدمات بهداشتي و درماني كشور و ارتقاء شاخصهاي سلامت و بهداشت كشور، «ميانگين طول عمر» و «ميزان اميد به زندگي» مردم بالارفته و اين تغيير نه تنها در آمارهاي مستدل و رسمي كشور محسوس و مشخص است، بلكه از آن بعنوان نماد و نشانه اي از موفقيت نسبي مديريت سلامت كشور ياد مي شود. در نتيجه اين تغيير با بالارفتن ميانگين طول عمر افراد جامعه، آمار كلي سالمندان كشور روند صعودي يافته و ما به تدريج با جمعيت رو به افزايش سالمندان مواجه هستيم.

از سوي ديگر در آينده سهم سالمندان از هرم جمعيت كشور هم بيشتر خواهد شد، چراكه با كنترل رشد جمعيت كشور و كاهش نسبي مواليد. به تدريج از سهم جمعيت جوان كشور كاسته و به نسبت ميانسالان و سالمندان جامعه افزوده خواهد شد. بعبارت ديگر، جامعه شديداً جوان امروز ما در دهه هاي آينده و روزگاري نه چندان دور، به جامعه اي نسبتاً مسن تر تبديل خواهدشد.

از يك سو و در نتيجه اقدامات ارزشمندي كه در راستاي كنترل نرخ رشد جمعيت شده و از سوي ديگر بعلت تنگناهاي ديگري مانند دشوار شدن شرايط و امكان ازدواج، بالارفتن سن ازدواج، مشكلات اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و… كه متأسفانه از واقعيات تلخ جامعه هستند، متوسط تعداد فرزندان در خانواده ايراني بوضوح كاهش و روند نزولي يافته است و برخلاف سالهاي قبل كه خانواده هايي با تعداد بالاي فرزند بوفور ديده مي شد،

آمار خانواده هايي كه به حداكثر ۲-۱ فرزند اكتفا نموده و مي نمايند بالارفته و مي رود تا اكثريت جامعه را تشكيل دهند. واقعيت اين است كه والدين جامعه امروز ما، سالمندان آينده كشور خواهند بود كه با طول عمر بيشتر، فرزندان كمتري خواهد داشت و طبيعي است كه با اين روال، احتمال تنها ماندن و تنها زيستن سالمندان كشور در آينده بيشتر خواهد شد.

براساس تحليلهاي پيش گفته تغييرات جمعيتي كشورمان به گونه اي است كه:

اولاً، با بالارفتن ميزان اميد به زندگي، جمعيت سالمندان روند فزاينده اي خواهد داشت.

ثانياً، بعلت كنترل جمعت، سهم و نسبت سالمندان از جمعيت كل كشور بيشتر خواهد شد.

ثالثاً، با كاهش تعداد فرزندان هر خانواده، احتمال تنها ماندن سالمندان نيز بيشتر خواهد بود.

خلاصه آنكه جمعيت ۹درصدي كنوني «سالمندان تنها» در سالهاي آينده بطور واضحي بيشتر خواهد بود و اين واقعيتي است مديريت كلان كشور بخصوص سيستم متولي سلامت كشور بايد بطور جدي بدان توجه داشته باشد و آن را از اولويتهاي خود قرار دهد.

- اهتمام بيشتر به طب سالمندان و تربيت و آموزش پرسنل متخصص و تأسيس كلينيكها و مراكز درماني و توانبخشي خاص سالمندان و جذب توانمنديهاي بخش خصوصي به اين حوزه
- فرهنگ سازي و آموزش عمومي و خانواده ها با تكيه بر تقويت روابط عاطفي ميان فرزندان و والدين سالمند بمنظور حفظ جايگاه سالمندان در كانون گرم خانواده
- گسترش و تقويت اقدامات و خدمات حمايتي سالمندان و بهبود كيفيت زندگي آنها
برخي از اين اولويتهاست، اما به نظر مي رسد اصلاح وضعيت كنوني مراكز نگهداري سالمندان كه متأسفانه وضعيت چندان ايده آلي ندارند از همه مهمتر است. بايد به سمتي برنامه ريزي و حركت كرد تا سراي سالمندان به شهركها، مجتمع ها و اقامتگاههاي خاص سالمندان تبديل گردد كه ضمن رعايت دقيق ملاحظات سنين سالمندي در طراحي، معماري و احداث آنها و بهره مندي از بهترين و پيشرفته ترين امكانات رفاهي و تفريحي و تجهيزات درماني و توانبخشي موردنياز سالمندان، مزيت امكان زيست در كنار هم زوجين سالمند نيز در آنها پيش بيني شده باش