نکات مهم در شير دادن به کودکان

[Naji]

تغييرات پستانها در زمان حاملگي

طي دوره حاملگي ، تغييراتي در پستانها بوجود مي آيد تا زماني که نوزاد پا به عرصه وجود مي گذارد ، پستانها تبديل به بهترين سيستم توليد کنند شير در دنيا بشوند.در اين دوره ماده اي چرب از پوست اطراف نوک پستان تراوش مي شود لذا نيازي به استفاده از کرم يا محلول براي چرب نگه داشتن آن نيست.

در طي حاملگي ، پستان و نوک آن به مراقبت خاصي نياز ندارد ولي همانطور که پستانها رشد مي کنند بهتر است از سينه بند راحتي که بند هاي پهن داشته و به پستان فشار نياورد استفاده نمود .هنگام تولد ، اولين غذاي نوزاد آغوز (کلستروم) است که آماده و ساخته شده و در پستان و در انتظار مکيده شدن توسط نوزاد است.


اولين تغذيه شير خوار

اولين ماده غذايي که شير خوار دريافت مي کند آغوز است . آغوز غليظ و زرد رنگ بوده و شکل ظاهري آن از مادري تا مادر ديگر متفاوت است . آغوز حاوي مواد مغذي فراوان و عواملي است که شير خوار را بر عليه بسياري از عفونت ها محافظت مي نمايد .مقدار آغوز ، کم اما سرشار از مواد مغذي است وبه اين جهت تکافوي نياز شير خوار را در روزهاي اول بعد از تولد مي نمايد . مهترين نکته قابل توجه براي مادران آنست که تا آنجا که مي توانند آغوز را تمام و کمال به نوزادشان بدهند و شيردهي را هرچه زودتر بعد از تولد و بدفعات مکرر و مطابق ميل شير خوار، آغاز نمايند . اين طريق شير دهي باعث مي شود بعد از چند روز شير کامل ( رسيده ) در پستانها جريان پيدا کند .هورموني که باعث توليد شير مي شود پرولاکتين نام دارد . اين هورمون از غده اي که در مغز قرار دارد ترشح مي شود . هورمون پرولاکتين تا زماني که هورمونهاي مترشحه از جفت از جريان خون مادر محو شوند نمي تواند شروع به فعاليت نمايد که اين زمان ممکن است يک تا چهار روز باشد .

به محض اينکه پرولاکتين شروع به فعاليت نمود پستانها پر از شير مي شوند و ممکنست وريدهاي پستان در زير پوست ، آبي رنگ و تحت فشار بنظر بيايند و پستان در لمس گرم و سفت باشد .اين افزايش جريان خون به اين دليل است که سلولهاي پستان تمام مواد مورد نياز براي ساختن شير را از خون مادر دريافت مي کنند به محض اينکه شير خوار آموخت که چگونه شير بمکد و شير جريان پيدا کرد پستانها هم نرم شده و حالت عادي پيدا مي کنند . بنابراين در طي دروه فوق ممکنست بعضي از مادران و شيرخواران دچار مشکلاتي شوند که به کمک و حمايت اضافي نيازدارند.


شير خوار چگونه به ساختن شير کمک مي کند

هر زمان که شيرخوار از شير مادر تغذيه مي کند مقدار پرولاکتين خون مادر افزايش مي يابد . زيرا در اثر مکيدن پستان مادر، اعصاب اطراف نوک پستان و هاله (آرئول) تحريک شده و اين تحريک به قسمتي از مغز مادر انتقال مي يابد و باعث ترشح پرولاکتين مي شود . هر چه اين تحريک بيشتر باشد پرولاکتين بيشتري هم ترشح مي شود .

** زماني که شير خوار با شير مادر تغذيه مي کند تحريک عصبي به مغز مادر منتقل مي شود.
** پرولاکتين به پستان مادر انتقال يافته و ترشح شير آغاز مي شود.
** هرچه شير خوار بيشتر پستان را بمکد ، شير بيشتري توليد مي شود .


شير چگونه از پستان خارج مي شود

شير ساخته شده به سادگي از پستان جريان پيدا نمي کند . بلکه شير خوار بايد بطور فعال شير را بمکد تاشير هم به جريان بيفتد .

وقتي شير خوار مشغول شير خوردن از پستان است ، تحريک اعصاب نوک پستان باعث تحريک قسمت ديگري از غده مزبور در مغز مادر مي شود ، در نتيجه هورموني بنام اکسي توسين ترشح مي شود .اين هورمون بر عضلات نازک جدار سلولهاي سازنده شير اثر کرده و باعث انقباض آنها و در نتيجه خروج شير از سلولها و راندن شير به مجاري شير که به نوک پستان منتهي مي شود ، مي گردد . انتهاي نوک پستان حدود 15- 10 سوراخ دارد که شير از آنها به خارج راه پيدا مي کند .

جريان يافتن شير از هر دو پستان در يک زمان اتفاق مي افتد . و زماني که شير خوار از يک پستان شير مي خورد خروج قطرات شير را از پستان ديگر مي توان مشاهده کرد . هنگامي که شير خوار شروع به تغذيه مي کند ، گاهي اوقات مقدار کمي شير که در مجاري اطراف نوک پستان ذخيره شده است چريان مي يابد . وقتي اين مقدار شير تمام شد شير خوار بايد از طريق مکيدن و ايجاد تحريک عصبي به ترشح و جريان يافتن شير کمک نمايد .شيرخوار معمولا بدون وقفه شير نمي خورد ، بلکه زماني کوتاه مکيدن هاي قوي داشته و در فاصله آنها توقف کوتاهي دارد . در حقيقت اين عکس العمل شير خوار نسبت به وقايعي است که در پستان اتفاق مي افتد .


جاري شدن شير از پستان

در بعضي از مادران به محض اينکه شير خواران نزديک پستان قرار مي گيرد شير جاري مي شود . (گاهي اوقات حتي اگر مادر در فکر شيردادن هم باشد اين اتفاق مي افتد) در ساير مادران بعد از اينکه شير خوار چند لحظه پستان را مکيد شير جاري مي شود.

** مکيدن صحيح باعث انتقال تحريک عصبي به مغز مادرميشود.
** اکسي توسين در پستان مادر اثر کرده و باعث راندن شير بطرف مجاري شير مي شود.


وضعيت قرار گرفتن شير خوار هنگام تغذيه با شير مادر

اولين و مهمترين تکته اي که مادر نيازمند آموزش است آنستکه بداند چگونه شيرخوار را به پستان بگذارد تا دچار آسيب و آزردگي نوک پستان نشود .

** ممکنست مادران وضعيت هاي مختلفي را براي تغذيه شير خوار خود انتخاب کنند اما مهمترين موضوع طرز نگهداشتن شير خوار است .
** در هر وضعيت ، شانه ها و قفسه سينه شير خوار بايد روبروي پستان مادر باشد و بيني او هم سطح نوک پستان .
** سپس مادر دستش را در امتداد شانه شير خوار قرار مي دهد و سر او را با انگشت شست و چهار انگشت ديگر نگهداشته و اورا بطرف پستانش مي آورد .
** شير خوار را بطرف پستان آوردن ، بهتر از بردن پستان بطرف شير خوار است .


به پستان گذاشتن شير خواردرچند روز اول بعد از تولد ممکنست شير دادن در حالت خوابيده براي مادر راحت تر باشد .در اين وضعيت شير خوار را در کنار مادر مي خوابانند و مادر مي تواند اورا بادست ديگرش که آزاد است بطرف پستان خود نزديک کند .


شير خوار چگونه از پستان شير مي خورد

اگر شير خواري در وضعيت درست در آغوش مادر قرار نگيرد نه تنها خودش شير کافي بدست نمي آورد بلکه ممکنست به نوک پستان مادر آسيب هم برساند.براي اينکه شير خوار تغذيه خوب وکافي داشته باشد بايد نوک پستان و مقدار زيادي از هاله (آرئول) را در دهان بگيرد. هنگام به پستان گذاردن ، بايد سعي شود آرواره پائين شير خوار تا آنجا که ممکنست پائين تر از قسمت تحتاني هاله باشد.

** قسمت زيادي از آرئول پستان در دهان شير خوار است .
** چانه او در تماس با پستان مي باشد . لب تحتاني کاملا به بيرون برگشته است
** کودک نوک و قسمت زيادي از هاله پستان را در دهان گرفته است.

اگر وضعيت شير خوردن صحيح باشد حرکت آرواره و حتي گاهي اوقات حرکت گوشهاي شير خوار با هر مکيدن قابل ديدن است . مکيدن پر سرو صدا و يا گونه هاي فرو رفته ممکنست گوياي آن باشد که شير خوار بايد به پستان نزديکتر قرار بگيرد .


توجه:
شير خوار بايد از پستان تغذيه کند نه اينکه نوک آنرا بمکد .


چگونه پي ببريم که شير خوار در وضع درست ، پستان را مي مکد

در وضعيت درست ، شير خوار دهانش کاملا باز و زبانش حرکات فعالي دارد . بنابراين هنگام به پستان گذاردن شير خوار بايد صبر کنيد تا شير خوار دهانش را کاملا باز کند .سپس او را بسرعت ولي با ملايمت به پستان نزديک کنيد .

ولي در وضعيت نادرست دهان به اندازه کافي باز نيست و زبان باعث ساييدگي نوک پستان ميشود.اگر شير خواري بعد از تغذيه احساس رضايت و کفايت نکند ممکنست وضعيت شير خوردن او درست نباشد که بايد آنرا اصلاح نمود يعني قسمت اعظم آرئول در دهانش قرار بگيرد تا بر مجاري شير دسترسي داشته باشد. اگر ترديد در اين مورد داريد از فرد با تجربه اي کمک بگيريد.

مدت تغذيه با پستان چه قدر بايد باشد

تغذيه با پستان هيچ محدوديت زماني نداشته و طول مدت تغذيه بر حسب روزهاي مختلف متفاوت است . زمان تغذيه شير خواران هم متفاوت بوده و نبايد آنها را دراين مورد با يکديگر مقايشه نمود حتي با برادر و خواهر خود او .

اگر وضعيت شير خوردن درست باشد نه نوک پستان آسيب مي بيند و نه طول مدت تغذيه اهميت دارد .اگر شير خواري مدت طولاني پستان را بمکد ولي هنوز احساس رضايت و سيري نداشته باشد ممکنست وضعيت شير خوردن او نياز به اصلاح داشته باشد در صورت لزوم از کسي که در اين مورد تجربه دارد سوال کنيد و ببينيد آيا دهان شير خوار کاملا باز و آرئول به اندازه کافي در دهانش قرار دارد يا نه ؟

روزي چند بار بايد شير داد

در اين مورد نيز شيرخواران متفاوت هستند و بهتر است هر زمان که مايل به شير خوردن هستند تغذيه شوند .بعد از چند روز اول تولد بايد دفعات تغذيه مکرر و در شب و روز باشد موقعي که شير خوار تغذيه مي کند شير نيز ساخته مي شود و کم کم با بزرگتر شدن کودک ، دفعات تغذيه هم کمتر خواهد شد .

بخاطرداشته باشيد :

مکيدن مکرر = تحريک بيشتر = شير بيشتر

اين روش تغذيه معمولا " روش بر حسب ميل و تقاضاي شير خوار" ناميده ميشود.

شير مادر و ديگر هيچ - فقط شير مادر

تا پايان 6-4 ماهگي شير خواري که با شير مادر تغذيه مي شود فقط به شير مادر نياز دارد و نه به چيز ديگر.شير مادر حاوي مواد غذايي و آب مورد نياز شير خوار است .در آب و هواي گرم نيز شير مادر تشنگي شير خوار را رفع مي کند . حتي در مناطق گرمسيري شير خواران به آب اضافي نياز ندارند.


شير مادر شبيه چيست

چربي شير مادر کمتر از چربي شير گاو و مقدار آب آن بيشتر است لذا رقيق و آبي رنگ بنظر مي رسد بهمين جهت شير مادر سبک و سهل الهضم بوده و براي دستگاه گوارش شير خوار مناسب تر است.

هرچه کودک بزرگتر شود رنگ شير هم ممکنست تغيير يابد و اين دقيقا متناسب با نيازهاي رشد اوست.


هر بار ، تغذيه از يک پستان باشد يا هر دو پستان

در ابتداي تغذيه ، چربي شير کمتر است و آنرا شير ابتدايي مي گويند . اگر شير خوار به خوردن شير همان پستان ادامه دهد هر چه زمان شير خوردن بيشتر شود چربي شير نيز افزايش مي يابد .درانتهاي تغذيه ، مقدار چربي بيشتر است و اين شير را شير انتهايي مي گويند .

شير خوار به نسبت متعادلي از اين شير ابتدايي و شير انتهايي نياز دارد . چربي شير انتهايي شباهتي به چربي شير گاو ندارد . اين چربي سبکتر و سهل الهضم تر ولي سرشار از انرژي براي شير خوار است .شير خواران براي سير شدن و بدست آوردن وزن مناسب به مواد چربي نيازمند است .

تغذيه کامل از يک پستان ، اين امکان را به شير خوار مي دهد که هم از قسمت ابتدايي و هم انتهايي شير استفاده کند . اگر شير خوار باز هم تمايل به شير خوردن داشت مي توان از پستان ديگر هم او را تغذيه نمود .اگر شير خوار با تغذيه از يک پستان سير شد . دفعه بعد بايد از پستان ديگر شير بخورد . اگر زمان تغذيه محدود نباشد و وضعيت شير خوردن هم درست باشد شير خوار خودبخود ميزان متناسبي از شير ابتدايي و شير انتهايي بدست خواهد آورد .

مراقبت از پستان

در شير مادر بمقدار کافي مواد ايمني بخش و محافظت کننده وجود دارد که شير خوار را از ابتلا به عفونت حفظ نمايد لذا شستن پستان و نوک آن قبل از هر تغذيه لزومي ندارد ولي شستن دستها مهم است چون از طريق دست بسياري از ميکروبهاي موجود در محيط خانه ، بيمارستان و يا بخش زايمان به شير خوار انتقال مي يابد.

تغذيه شبانه

شير خواران به تغذيه شبانه نياز دارند مگر آنکه خودشان بتوانند تنظيم کنند که تمام شير مورد نياز را درطي روز دريافت کنند . زمان اين تبديل از يک شير خوار به شير خوار ديگر متفاوت است . تغذيه شبانه به توليد شير نيز کمک مي کند زيرا ترشح پرولاکتين در شب بيشتر است .

بهترين روش براي تغذيه شبانه آنستکه مادر و شير خوار در کنار هم بخوابند . هنگام تغذيه در شب بايد شيرخوار را به آرامي بلند کرد و بي سروصدا شير داد . نيازي به عوض کرده کهنه او نيست مگر آنکه لباسهايش خيس شده باشد.اگر تغذيه در شب بدون ايجاد سر و صدا و روشن کردن چراغ باشد پس از تغذيه ، هم مادر و هم شيرخوار مجددا بخواب خواهند رفت .

هنگام تغذيه شيرخوار با شير مادر ، بنظر مي رسد که هورمونهاي شل کننده نيز ترشح مي شود لذا بعد از شير دادن مادر نيز به خواب آرامي فرو مي رود.