آیا معتاد، مجرم است؟

[Atena]

آیا معتاد، مجرم است؟

به دیوار سرد دادگاه تکیه داده و گذشته‌اش را در ذهن مرور می‌کند. گذشته‌ای که زیاد هم دور نیست یک سال پیش برای آغاز زندگی مشترکش آرزوها داشت و حالا بعد از یک سال آمده تا پرونده این زندگی مشترک را برای همیشه ببندد.
همیشه خیلی زودتر از آنچه فکرش را بکنی اتفاق می‌افتد. روزی که اولین بار کت و شلوار دامادی‌اش را به تن کرد و به عزم خواستگاری از خانه بیرون رفت دلش چندصدمتر جلوتر از خودش می‌دوید، می‌خواست پر در بیاورد و هر چه زودتر به دختر مورد علاقه‌اش برسد. بالاخره رسیدند، همه‌چیز به خوبی و خوشی تمام شد. کسی مخالف نبود، او با دختری که دوستش داشت سر سفره عقد نشست و پیمان زناشویی بست و تشکیل خانواده داد و حالا…
تعطیلی شرکت، بیکاری، گوشه وکنایه‌های زنش و… درد دیگری را هم به دردهایش اضافه کرد.
اولین بار که با چند نفر نشست تا به اصطلاح دودی بگیرد و غصه‌های زندگی را فراموش کند. چنین عاقبتی را برای خودش متصور نبود. هر روز می‌گذشت و او بیشتر از قبل به این دود لعنتی عادت کرده بود، حالا دیگر کمتر دنبال کار می‌گشت و اصلا برایش مهم نبود که زنش، کسی که بیشتر از جانش دوست داشت.
مجبور است برای گذراندن زندگی خود و فرزندش کارگر خانه‌های مردم شود.و بالاخره یک روز همه‌چیز تمام شد. کاخ زندگی یک‌شبه ویران شد. همسرش دیگر نتوانست اعتیاد و بیکاری او را تحمل کند، تنهایش گذاشت و برای همیشه رفت…
این روزها راهروی دادگاه خانواده پر از آدم‌هایی است که تجربه چندماه زندگی مشترک آنها را به اینجا کشانده است. حالا دیگر افزایش آمار طلاق را نمی‌شود منکر شد. آماری که رو به افزایش است و این در حالی است که خیلی از آنها فقط چند ماه است که زندگی مشترک را تجربه کرده‌اند.
عوامل بسیاری می‌تواند در نابودی بنیان خانواده‌هایی که بیشتر نوپا هستند، موثر باشند و متاسفانه باید گفت که اعتیاد اصلی‌ترین علت درخواست طلاق از سوی زنانی است که به دادگاه مراجعه می‌کنند.
این در حالی است که ستاد مبارزه با موادمخدر اعلام کرده که بیش از دو میلیون معتاد نداریم، حال اگر همین آمار را در نظر گرفته و آن را یک آمار دقیق کارشناسی بدانیم همین تعداد می‌تواند بیش از پنج میلیون نفر از افراد جامعه را درگیر کند.
فرد معتاد به تنهایی در آمار اعتیاد قرار می‌گیرد اما او می‌تواند به طور متوسط سه نفر دیگر را هم با مشکل خود دست به گریبان کند و باعث به وجود آمدن آسیب‌های اجتماعی دیگر از جمله طلاق شود.
جلالی‌پور قاضی دادگاه در این‌باره می‌گوید: «فرد معتاد به تنهایی در یک کوهستان زندگی نمی‌کند، هر فرد معتاد خانواده‌‌ای دارد که خواه‌ناخواه با مساله اعتیاد او درگیر می‌شوند.
اعتیاد تنها به فرد آسیب نمی‌رساند بلکه با مشکلاتی که ایجاد می‌‌کند اثرات جبران‌ناپذیری بر جامعه می‌گذارد. در حال حاضر بیشترین دلیل طلاق‌ها، اعتیاد یکی از طرفین است که در ۹۰ درصد موارد این مرد است که دچار اعتیاد شده و دیگر نمی‌تواند نیازهای اولیه خانواده‌اش را برآورده کند.»
مروری بر پرونده‌های دادگاه‌ها و دادسراها نشان می‌دهد که مردان معتاد به خاطر تامین هزینه مواد حتی اقدام به فروش فرزندان خود نیز کرده‌اند؛ حتی فرد معتاد پا را فراتر گذاشته و همسر خود را در مقابل مواد در اختیار فروشندگان قرار می‌دهد. این روزها دیدن این موارد در دادگاه‌های خانواده کم نیست.
این زنگ خطری است برای جامعه که امروزه شاهد افزایش مصرف مواد بین جوانان امروزی و فروپاشی خانواده‌هاست.سرهنگ سمائی کارشناسان مبارزه با موادمخدر در این‌باره می‌گوید: امروز مساله موادمخدر شکل مخاطره‌آمیز و کاملا پیچیده‌ای به خود گرفته و در عین حال گسترش جهانی یافته است.
اعتیاد به موادمخدر علاوه بر زیان‌های جدی و خطرناک جسمی از قبیل ابتلا به بیماری‌های عفونی واگیردار همچون ایدز، سل، هپاتیت، عوارض و مشکلات عمده اجتماعی و اقتصادی از جمله افزایش جرم‌های مرتبط با موادمخدر همچون جنایت و سرقت، فقر و تکدی‌گری، طلاق و هدررفتن سرمایه‌های کلان مادی کشورها را به دنبال داشته است.
کشور ما دارای جمعیتی جوان است. بیش از ۵۵ درصد جمعیت کشور ما در سنین زیر ۲۰ سال هستند. از طرفی موقعیت استراتژیک ایران و قرارگیری آن در کنار کشورهایی همچون افغانستان و پاکستان که جزو تولیدکنندگان عمده موادمخدر هستند باعث آن شد که ورود این مواد به کشور سهل‌تر و فراوان‌تر باشد. با این حال نگاه ما به این مقوله باید نگاهی کارشناسانه باشد.
این کارشناس ادامه می‌دهد: اما نباید معتاد را مجرم دانست و مانند یک متهم با آن برخورد کرد. مسوولان باید بستری را فراهم کنند تا معتادان تحت درمان قرار بگیرند و اقدام به ترک کنند.
این کارشناس همچنین می‌گوید: هم‌اکنون از ۱۵ میلیون دانش‌آموز سراسر کشور، ۱۴ درصد در معرض مستقیم اعتیاد قرار دارند که این موضوع اهمیت آموزش و پیشگیری را دوچندان می‌کند.
این در حالی است که نیروی انتظامی در اجرای مرحله سوم طرح ارتقای امنیت اجتماعی، جمع‌آوری معتادان را آغاز کرده است. در این بین معتادانی که کارت درمان دارند همان روز آزاد می‌شوند اما افرادی که کارت درمان ندارند توسط پزشک ستاد مبارزه با موادمخدر مورد معاینه قرار می‌گیرند و سپس برای درمان به مراکز بازپروری و ترک اعتیاد معرفی می‌شوند. در آن مراکز هم با پرداخت هزینه طول درمان اقدام به ترک می‌کنند.
حال اگر فرد معتادی خانواده‌اش پیدا نشود که هزینه ترک را بپردازد، مشخص نیست چه ارگانی هزینه درمان این نوع معتادان را متقبل می‌شود.
● قاچاقچیان سودجو عامل افزایش ورود موادمخدر به ایران
سرهنگ کشفی، معاون مبارزه با موادمخدر تهران بزرگ درخصوص آمار معتادان در تهران می‌گوید: «در تهران بزرگ حدود ۲۳۰ هزار نفر معتاد هستند که از این تعداد ۱۵۰ هزار نفر معتاد اسمی و ۸۰ هزار نفر تفنی می‌باشند. اما در سطح کشور هم آمارهای متفاوتی وجود دارد که تقریبا می‌توان برآورد کرد که حدود دو میلیون نفر معتاد در سراسر کشور وجود داشته باشد.»
سرهنگ کشفی ادامه می‌دهد: «در موضوع موادمخدر چند مرحله داریم: پیش‌بینی، پیشگیری، درمان، مقابله، پیگیری. مرحله اول پیش‌بینی مربوط به سازمان‌های اطلاعاتی است، پیشگیری و درمان هم به سازمان‌های بهزیستی و بهداشتی درمانی مربوط است.مرحله چهارم مقابله که کار پلیس است و پیگیری هم به دستگاه قضایی مربوط می‌شود.»
سرهنگ کشفی درخصوص افزایش موادمخدر در میان جوانان می‌گوید: «متاسفانه قاچاقچیان سودجو، زندگی بعضی از افراد جامعه را به نابودی ‌کشانده‌اند. معمولا موادمخدر را از کشورهای همسایه (افغانستان و پاکستان) قاچاقی به ایران می‌آوردند.
این قاچاقچیان از راه ورود موادمخدر از کشورهای همسایه به ایران پول کلانی به جیب می‌زنند و به اینگونه زندگی افرادی را که آمادگی لازم برای مصرف مواد را دارند به ورطه تباهی می‌کشانند.»معاون مبارزه با موادمخدر تهران معتقد است که قانون مبارزه با موادمخدر (اعدام قاچاقچی) قانون خوبی است اما امروزه این قانون به خوبی اجرا نمی‌شود.
● مشکل کجاست؟
اعتیاد به عنوان یک آسیب و معضل اجتماعی – بهداشتی، اقتصادی و فرهنگی با پیچیدگی‌های خاص خود حاکمیت ملی، امنیت و استقلال کشور ما را تحت تاثیر قرار داده است با توجه به مسائل جنبی آن می‌توان ادعا کرد که ارزش‌های انسانی و هویت ملی ما در معرض خطر و آسیب این آفت بزرگ قرار گرفته است.
توجه به آمارها نشانگر این است که رشد روزافزون معتادان در اجتماع رو به قوت دارد. این موضوع که قشر جوان جامعه بیشتر در معرض آسیب و آماج اعتیاد است وظیفه همگان را در موضوع تقابل با این مشکل خطیرتر می‌سازد. به راستی وظیفه مسوولان و افراد جامعه در قبال این دیو بدسیرت چیست؟
خانواده‌ها و والدین چه وظیفه و مسوولیتی بر عهده دارند؟ دستگاه‌های تعلیم و تربیت چطور؟ آیا مشکل اعتیاد با دستگیری و به زندان انداختن یا اعدام کردن قابل حل است؟ آیا اصلا معتاد را باید به چشم یک مجرم گناهکار نگاه کرد؟…
● موادمخدر با نقاب کریستال
دنیا روبه پیشرفت است. اختراعات جدید، کشفیات تازه، موادمخدر هم در دنیای خود روز به روز در حال پیشرفت است. سال‌ها قبل تریاک مثل نقل و نبات در دستان معتادان بود اما امروزه، تریاک جای خود را به ماده‌های مخدر جدید مثل کراک، شیشه و… داده است و البته خطرناک‌تر که سلامت و حتی جان افراد را به بازی گرفته‌اند.
کراک، شیشه، درجیزک و تمجیزک، ماده‌های مخدر جدیدی است که امروزه در بازار پخش شده و به راحتی در اختیار جوانان قرار می‌گیرد.این ماده‌های خطرناک نه‌تنها اعتیادآور، بلکه قاتل هم است. چون افرادی که کراک مصرف می‌کنند عمر کوتاهی خواهند کرد و پس از مدت کوتاهی از مصرف به طرز فجیعی می‌میرند به طوری که حتی جنازه‌های آنها قابل شست‌وشو نیست.
دکتر نادری، رئیس موسسه ارتقای سلامت ایرانیان با اشاره به اینکه بزرگ‌ترین خطر کنونی درخصوص موادمخدر جدید، فروش هروئین به نام «کراک» و «کریستال» است، گفت: «نتایج یک پژوهش نشان می‌دهد که سه‌چهارم معتادان مراجعه‌کننده برای درمان تصور می‌کرده‌اند که کریستال مصرف می‌کنند.
در حالی که این افراد به هروئین معتاد بوده‌اند. در هر جامعه‌ای پس از شیوع مواد اعتیادآور و مشاهده عوارض سوء آن میل به مصرف آن در افراد کم می‌شود. در شرایط کنونی نیز هروئین به عنوان ماده‌مخدر خطرناک و خانمان‌سوز در جامعه جا افتاده است.
لذا قاچاقچیان با تغییر رنگ، ظاهر و نام این ماده مخدر سعی در ایجاد بازار فروش کرده‌‌اند، قاچاقچیان با تغییر شکل هروئین از پودر سفیدرنگ به حالت بلور، آن به نام شیشه، کریستال و کراک می‌فروشند تا بتوان با سرسوزن مصرف کرد. البته شیشه و کریستال واقعی نیز به عنوان مواد توهم‌زا اعتیاد‌آور هستند.
این کارشناس موادمخدر افزود: در حالت عادی هیچ معتاد به تریاک حاضر به مصرف هروئین نیست ولی قاچاقچیان با تغییر شکل و نام هروئین این ماده را به معتادان می‌فروشند و از آنجا که هروئین ۱۰ برابر تریاک سرخوشی در افراد ایجاد می‌کند، بسیاری از تریاکی‌ها در حالی که تصور می‌کنند کراک یا کریستال مصرف می‌کنند به هروئین معتاد می‌شوند.
نادری می‌افزاید: فرم تدخینی کوکائین به نام «کراک» و «آمفتامین» مثل کریستال از انواع محرک‌ها هستند که با از بین بردن اشتها، افراد بدون نیاز به آب‌وغذا دارای انرژی زیادی برای فعالیت می‌شوند و پس از مدتی حالت افسردگی، خمودگی و خستگی بیش از حد برای آنها پیش می‌آید.
لذا به این مواد وابسته می‌شوند و در این حالت حتی با مصرف این مواد نیز نمی‌توانند انرژی لازم را به دست آورند. این کارشناس موادمخدر با اشاره به موادمخدر جدید مانند «نرجیزک» گفت: فرم تزریقی «بوپره نورفین» از کشور پاکستان به نام‌های تجاری مختلف مانند «تمجیزک» و «درجیزک» و… توسط قاچاقچیان به وفور وارد کشور می‌شود و متاسفانه از سوی معتادان و حتی برخی پزشکان برای ترک اعتیاد و سم‌زدایی تجویز می‌شود.
فرم تزریقی «بوپره نورفین» به عنوان مسکن مخدر برای درمان دردهای شدید و قرص زیرزبانی آن برای ترک اعتیاد استفاده می‌شود و از آنجا که قرص زیرزبانی این دارو در ایران تولید نمی‌شود، فرم تزریقی برای ترک اعتیاد به کار می‌رود و نه‌تنها به ترک نمی‌انجامد بلکه بر شدت اعتیاد نیز می‌‌افزاید.
نادری با تاکید بر اینکه شیوه مصرف در تعیین شدت اعتیاد اهمیت بسیاری دارد گفت: تزریق به عنوان شیوه مصرف موادمخدر شدت اعتیاد را افزایش داده و در ضمن خطرات فراوانی برای خود فرد و اطرافیان وی از جمله ابتلا به ایدز و هپاتیت دارد.
متاسفانه هم‌اکنون برخی قاچاقچیان هروئین‌ را در آب حل کرده و آن را در شیشه‌های آمپول ریخته و به اسم «درجیزک» می‌فروشند که این مواد حتی «بوپره‌نورفین» واقعی نیز نیست.
● تحلیل روانشناس
دکتر علی رستم‌پور، روانشناس و استاد دانشگاه در تعریف اعتیاد می‌گوید: «اعتیاد یعنی خو گرفتن و وابسته شدن جسمی، روانی و عصبی فرد به موادمخدر که ترک یا فرار از آن ناممکن یا بسیار مشکل است.
عواقب اعتیاد را هم به راحتی می‌توان اشاره کرد؛ وابستگی شدید جسمی و روانی، ایجاد مشکل در صورت قطع وابستگی، پرخاشگری، اعتماد به نفس پایین، افسردگی، نگرش مثبت به مواد و…
این روانشناس در مورد عوامل گرفتار شدن در دام اعتیاد می‌گوید: خانواده اولین مکان رشد شخصیت، باورها و الگوهای رفتاری فرد است. خانواده علاوه بر اینکه محل رشد افراد و کمک به حل استرس و پاتولوژی است منبعی برای تنش، مشکل و اختلال نیز به شمار می‌آید.
ناآگاهی والدین، ارتباط ضعیف والدین و کودک، فقدان انضباط در خانواده، خانواده متشنج یا آشفته و از هم گسیخته، احتمال ارتکاب به انواع بزهکاری‌ها مانند سوءمصرف مواد را افزایش می‌دهد.
همچنین والدینی که مصرف‌کننده مواد هستند باعث می‌شوند فرزندان با الگوبرداری از رفتار آنان مصرف مواد را یک رفتار بهنجار تلقی و رفتار مشابهی پیشه کنند. پس از خانواده می‌توان به تاثیر دوستان و اطرافیان اشاره کرد. تقریبا در ۶۰ درصد موارد، اولین مصرف مواد به دنبال تعارف دوستان رخ می‌دهد.
ارتباط و دوستی با همسالان مبتلا به سوءمصرف مواد عامل مستعد‌کننده قوی برای ابتلای نوجوانان به اعتیاد است. مصرف‌کنندگان مواد برای گرفتن تاثیر رفتار خود از دوستان سعی می‌کنند آنان را وادار به همراهی با خود کنند. گروه «همسالان» به خصوص در شروع مصرف سیگار و حشیش بسیار موثر هستند. بعضی از دوستی‌ها صرفا حول محور مصرف مواد شکل می‌گیرد.
نوجوانان به تعلق به یک گروه نیازمندند و اغلب پیوستن به گروه‌هایی که مواد مصرف می‌کنند بسیار آسان است. هرچند پیوند فرد با خانواده، مدرسه و اجتماعات سالم کمتر باشد، احتمال پیوند او با این قبیل گروه‌ها بیشتر می‌شود.
برخی عوامل مخاطره‌آمیز اجتماعی هم در ابتلا به اعتیاد موثر هستند؛ فقدان قوانین و مقررات جدی بر ضدموادمخدر، بازار مواد، مصرف مواد به عنوان هنجار اجتماعی، کمبود فعالیت‌های جایگزین، کمبود امکانات حمایتی، مشاوره‌ای و درمانی، توسعه صنعتی، محرومیت اجتماعی و اقتصادی، کمبود امکانات فرهنگی، تفریحی و ورزشی هستند .

الهه فراهانی