فرهنگ و افسردگي

[Arash]

فرهنگ و افسردگي

فرهنگ نه تنها بر بروز بيماري افسردگي اثر مي گذارد بلكه ظهور علائم بيماري و پيشرفت آن را نيز تحت تأثير قرار مي دهد. هنوز هم توصيف بيماريهاي رواني در كتب مرجع بر اساس مشاهدات باليني بيماران در ممالك غربي استوار است.
هر سال غريب به 100 ميليون نفر از مردم جهان به بيماري افسردگي مبتلا مي شوند به احتمال زياد علت اين وفور افسردگي در بيشتر كشورها از يكسو بالارفتن طول عمر و از سوي ديگر بوجود آمدن دگرگونيهاي اقتصادي – اجتماعي و فرهنگي است كه موجب تشديد فشارهاي رواني و افزوده شدن بر تعداد بيماران مذكور مي شود. شايد هم علت ديگر اين باشد كه بروز اين بيماري در نسل جوان افزايش يافته است . از هم گسيختگي خانواده ها ، انزواي اجتماعي، و پديده هاي ديگري از اين قبيل ، مي تواند منجر به پيدايش حالتهاي افسردگي شود رواج برخي آسيب هاي جسمي نيز خطر ابتلا به افسردگي را بالا مي برد، از آن جمله صدمات ناشي از مصرف مشروبات الكلي انواع مواد مخدر است كه به بروز اين حالات در شخص معتاد سرعت مي بخشد مشكل افسردگي با ابعاد گسترده اش قطعاٌ يكي از مسائل مهم بهداشت عمومي در جهان امروز به شمار مي آيد و اين در حالي است كه درمانهاي مؤثري نيز برايش وجود دارد . اما بيماراني كه مبتلا به افسردگي هستند ، بخصوص در كشورهاي در حال توسعه معمولاٌ از اين درمانها بي نصيب مي مانند و ناچار درد و رنج ناخواسته اي را تحمل مي كنند كه به نوبة خود محيط خانوادگي و اجتماعي آنها را نيز تحت تأثير قرار مي دهد .
تصور غلطي كه از اين بيماري در اذهان موجود است دسترسي به درمانهاي مناسب را محدود كرده و باعث اشتباه در تشخيص و اقدام به معالجات نادرست شده است. داستان خانم ايكس نمونة بارزي از اين نوع اشتباهات است. اين خانم 48 سالة مراكشي پس از فوت ناگهاني پسرش بعلت تصادف به بيخوابي و خستگي و سر دردهاي شديد مبتلا شد كه داروهاي مسكن معمولي نمي توانست به او كمك كند. خانم ايكس بعدازآنكه مدتها به پزشكان مختلف از قبيل متخصص اعصاب، چشم پزشك ، و متخصص گوش و حلق و بيني مراجعه كرد و نتيجه اي نگرفت. دست آخر يك دندانپزشك سردرد او را ناشي از خرابي دندانها تشخيص داد و تمام دندانهاي اورا كشيد و به جايش دندان مصنوعي گذاشت اما اينكار نيز نه فقط از سردرد او چيزي نكاست بلكه شدت آنرا هم افزون كرد . بالاخره همان دندانپزشك وي را به يك روانپزشك معرفي كرد. روانپزشك ناراحتي او را افسردگي تشخيص داد و سردردهاي ناشناخته بيمار را ناشي از آن دانست . با شروع درمان ضد افسردگي، سردرد و ساير نشانه هاي بيماري برطرف شد و بيمار سلامتي كامل خود را بازيافت. نتيجه موفقيت آميز درمان، صحت تشخيص روانپزشك را تأييد مي كرد.
هنگامي كه در مورد افسرگي بحث مي شود سئوالاتي در اذهان پيش مي آيد كه بعنوان مثال: آيا افسردگي يك بيماري ارثي است؟ آيا فرزندان هم دچار اين بيماري خواهند شد ؟
در جواب بايد گفت : استعداد ارثي يكي از عوامل موثر در ابتلاي به افسردگي است . زمينه ارثي موجب مي شود تا فشارهاي رواني و تجربيات سخت زندگي و يا ناملايمات ناشي از فقدانهاي مكرر يا شديد باعث بروز علائم افسردگي بشود.
عوامل ارثي-اقتصادي-اجتماعي هر كدام در بروز بيماري افسردگي موثر هستند . كسيكه زمينه ارثي قوي افسردگي داشته باشد نياز به استرس رواني يا فشار رواني اجتماعي كمتري دارد تا بيمار شود و همينطور بالعكس پس در نتيجه نبايد نگران زمينه ارثي بودن بيماري باشيم تا فشار روحي بيش از معمول را به فرزند خود وارد نسازيم. وظيفه حكم مي كند تا آرامش خود را حفظ كنيم . محيط آرام و مهرباني در خانه فراهم كنيم تا مسائل روزمره به نحو منطقي حل شود و اين فضاي آرام و حمايت گر خود موجب متوقف شدن زمينة ارثي شده و مانند پادزهر مانع بروز علائم افسردگي در فرد مستعد شويم.
گاهي اوقات ممكن است اين سوال در ذهن اشخاص افسرده پيش بيايد كه چرا من افسرده شده ام؟ افسردگي همانطور كه در مباحث قبل گفته دلائل متعددي اجتماعي – اقتصادي ارثي را دارد كه ممكن است اينها دست به دست هم بدهند و موجب افسردگي شود. نكتة قابل توجه اينكه چرا بعضي افراد در برابر شديد ترين حوادث غم انگيز هم از افسردگي به دور مي مانند و بعضي ها در برابر حوادث بسيار كوچك محيطي يا هيجاني دچار اندوه شديد و يأس مي شوند. آنان كه براي ابتلاي به افسردگي به دليل زمينه هاي ارثي يا تجربيات تلخ گذشته زندگي حساس تر هستند نسبت به حوادث جاري اجتماعي و اقتصادي شكننده تر بوده و زودتر به بيماري افسردگي مبتلا مي شوند وبرعكس آنان كه از ثبات بيشتري برخوردار هستند فقط در مقابل حوادث غم انگيز شديد ممكن است تسليم افسردگي بشوند. پس براي درك علت افسردگي بايد به مجموعه علل در هم تنيده توجه داشت نه يك علت خاص.
در نتيجه در درمان بيماران افسرده سه ركن اساسي زير را در برنامه منسجم و حساب شده منظور كرد:
1)استفاده از درمانهاي دارويي ضد افسردگي
2)استفاده از روان درماني به شكلهاي مختلف و متناسب با هر كس مثلاً چاره جويي براي حل مشكلات جاري بيمار و افزودن بر قدرت مقابله با مسائل با كمك مشاور، با روان شناس يا روان پزشك .
3) تعديل شرايط اجتماعي – اقتصادي زندگي به نحوي مناسب و مقدور ، مثلاً كاستن از ساعات كار شبانه و تغيير ليست شغلي به محيطي كه فشار روحي كمتر داشته باشد .
- افراد افسرده گاهي براي فرار از دردهاي دروني بوسيله اي پناه مي برند كه اين وسيله ممكن است مصرف مواد مخدر يا مشغول شدن به يك پرنده باشد كه اورا از پرداختن به روال رنج آور افسردگي فارغ سازد.
مصرف ترياك در وحلة اول ممكن است موجب بهتر شدن خلق و كسب احساس سرخوشي بشود اما استفاده از ترياك براي درمان افسردگي هيچ گاه پذيرفته نشده است . گذشته از اينكه استفاده از ترياك در بعضي از افراد سبب افسردگي هم مي شودو صرف نظر از مسائل قانوني – اخلاقي و اجتماعي، مشكل عمده طبي مصرف ترياك ايجاد وابستگي (اعتياد) است به اين معني كه ترياك ماده اي نيست كه بتوان گهگاه و عشقي مصرف كرد زيرا بسرعت باعث عادت سلولهاي مغز مي شود كه با چند بار مصرف شخصي مجبور است براي حفظ تعادل شيميايي و معمول مغز خويش از اين ماده استفاده كند، بعد بدن نسبت به ترياك تحمل پيدا مي كند و هربار مصرف ترياك بيشتر مي شود و قطع يا كم كردن آن از سوي ديگر خود موجب افسردگي مي شود و تنها در وهلة اول ممكن است به طور آني و خيلي زودگذر اين افسردگي فروكش كند ولي بعداز آن وابستگي ايجاد شده و بقول معروف از چاله به چاه مي افتد.

سوال ديگر اينكه آيا داروها ضد افسردگي آدم را معتاد مي كند و داروها را بايد قطع كرد؟
داروهاي ضد افسردگي معمولاً موجب وابستگي و اعتياد نمي شوند.يكي از نشانه هاي مصرف مواد مخدر و سكر آور ولع مصرف آنها علي رغم منع آن از سوي پزشكان است. كسي داروي ضد افسردگي را با ولع مصرف نميكند و به عكس همواره بيماران مشتاق هستند تا بتوانند اين داروها را قطع كنند.
نشانة بارز ديگر اعتياد به يك ماده شيميايي مصرف آن ماده به خاطر خماري ناشي از قطع ماده و به عبارتي به خاطر خود آن ماده است نه براي رفع يك مشكل پزشكي ديگر،در حالي كه هيچ كسي داروي ضد افسردگي را به خاطر رفع خماري ناشي از ترك آن و به خاطر خود اين داروها مصرف نمي كند. نشانة ديگر آن تحمل نسبت به تأثير آن است. انسان اجبار پيدا مي كند براي حفظ اثر دلخواه هر بار به مقدار ماده مورد استفاده بيفزايد كه در مورد داروهاي ضد افسردگي مصداق ندارد.البته به همراه داروهاي ضد افسردگي براي كاستن از اضطراب و يا براي بهبود بي خوابي گاهي داروهاي آرام بخش و خواب آور مثل ديازپام تجويز مي شود كه مصرف طولاني مدت و با مقدار زياد اين گروه داروها مي تواند باعث وابستگي دارويي شود كه بايد احتياط كرد. در مورد داروها بايد توصيه هاي پزشكي معالج خود را جدي بگيريم و به ميل خود از اين داروها استفاده نكنيم.
- والدين در قبال اينكه فرزندان خود دچار افسردگي شوند وظايفي دارند .گذشته از زمينه هاي ارثي افسردگي كه نگراني والدين نسبت به آن نه تنها كمكي نمي كند بلكه فشار رواني مضاعفي را به فرزندان وارد مي آورد. والدين بايد وظايف خود را در قبال فرزندان بشناسند و به آن عمل كنند.وظيفة والدين حكم مي كند كه در برخورد با فرزندان حتي الامكان خونسردي خود را حفظ كنند باخوشرويي با آنها برخورد كنند،آنها را جدي بگيرند در عين حال به آنها اجازه بدهند كه اظهار وجود مثبت داشته باشند،آنها را به فعاليتهاي گروهي و سازندة اجتماعي تشويق كنند. در قبال مشكلاتي كه فرزندان آنها پيدا مي كنند شتابزدگي نشان ندهند و با برخورد با متانت و خونسردی در عمل به بچه ها بياموزند كه هميشه راه حلي براي مشكلات وجود دارد در صورت بروز علايم رفتاري در فرزندان خود بدون دست پاچگي و تا حد امكان با خونسردي وخوشرويي به پزشك يا روان شناس باليني مراجعه فرماييد وحتماً سعي كنيد كه اين كار بدون شتابزدگي و با رضايت و توافق فرزند شما صورت پذيرد.