سرطان پستان

[Arash]

مقدمه
پستان ها از بافت غددی، چربی و بافت فیبرو یا همبندی تشكیل شده اند. بافت پستان به تغییر در سطح هورمون های مثل استروژن و پروژسترون در طول سیكل قاعدگی پاسخ می دهد. هورمون ها سبب تغییرات در میزان مایع موجود در پستان ها می شوند. این حالت سبب دردناك شدن مناطق فیبرو می شوند. بافت پستان خانم ها دائماً در حال تغییر است. این تغییرات در طول سیكل قاعدگی ، بارداری ، شیردهی و پس از یائسگی نیز روی می دهند. همراه این تغییرات طبیعی ممكن است مشكلاتی بروز كند كه اكثر این مشكلات جزئی هستند اما مواردی نیز ممكن است جدی باشند.
در صورتی كه از داروهای هورمونی مثل قرص های جلوگیری از بارداری؛ درمان جایگزینی در یائسگی یا هورمون های كاشتنی مثل نورپلانت استفاده شود نیز تغییراتی در پستان ها ایجاد می شود.

مشكلات پستان درخانم ها
اكثر مشكلات پستان علائم بسیار جزئی ایجاد می كنند. با توجه به اینكه همه خانم ها در خطر سرطان قرار دارند, شما باید در مورد وضعیت بافت پستان اطلاعاتی داشته باشید.معاینات دوره ای توسط خود شما به این امر كمك می كند. در صورت احساس هرگونه تغییری به پزشكتان مراجعه كنید.
اكثر مشكلات پستان بخصوص در زنان جوان خوش خیم هستند. علائم شایع شامل موارد زیرند:
• توده ها ( كه ممكن است در یك ناحیه از پستان یا در تمام پستان لمس شود)
• ترشح از پستان
• مناطق دردناك

بیماری های خوش خیم پستان
شایعترین وضعیت بیماری خوش خیمی به نام تغییرات فیبروكیستیك است . علائم تغییرات فیبروكیستیكی شامل درد، خارش، تومور و حساسیت است. محتملاً این علائم در هر دو پستان رخ می دهد.
همچنین ممكن است كیست هایی ایجاد شود، كیست كیسه ی كوچكی است كه با مایع پر می شود و ممكن است قطر آن هر اندازه ای باشد . در اكثر موارد كیست ها اندازه های متفاوت داشته و در طول سیكل قاعدگی یا در یائسگی تغییر اندازه دارند. معمولاً این كیست ها در خانم های 50-25 ساله ایجاد می شوند. همچنین ممكن است پس از یائسگی نیز در خانم هایی كه درمان جایگزینی هورمونی دریافت می كنند دیده شود.
یك نوع شایع دیگر از تغییرات پستان فیبروآدنوم نام دارم. اینها توده های توپر و خوش خیمی هستند كه در اكثر موارد زنانی كه دچار تغییرات فیبروكیستیك یا فیبروآدنوما هستند در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان پستان نیستند. با این حال باید این گونه تغییرات را نیز به پزشك اطلاع دهید.
كانسر پستان
كانسر پستان شایعترین كانسر زنان است و افراد مبتلا به آن متحمل دشواری های فراوان می شوند. در مواردی نیز منجر به مرگ می شود. با وجود منابع اطلاعاتی و تحقیقاتی بی شمار در این مورد، ‌هنوز عموم مردم در جامعه ما به اندازه كافی در این مورد مطلع نیستند.
كانسر پستان همان تومور بدخیم پستان است كه در واقع رشد بیش از حد سلول های غیر طبیعی در بافت پستان است.
در پستان ها غددی وجود دارند كه پس از زایمان شیر تولید و ترشح می كنند. به راه هایی كه از این غدد به نوك پستان می رسند و شیر آنها جاری می شوند مجاری یا duct گفته می شوند. بافت پستان از لب ها( B )، مجاری ( CوA )، بافت چربی ( E ) ، بافت همبند ،عضلات (F) و بافت لنفاتیك تشكیل شده است . كانسر ممكن است در هر یك از قسمت های پستان ایجاد شود.



انواع سرطان پستان
همه موارد سرطان پستان شبیه هم نیستند. موارد سرطان پستان هم از نظر نوع سلول ها و هم از نظر مرحله بیماری و میزان گسترش آن با هم متفاوت هستند. برای تشخیص نوع و مرحله بیماری ممكن است از روش های متعددی استفاده شود.

برخی عوامل سبب افزایش خطر ابتلا به این نوع بیماری می شوند كه به آنها عوامل خطر می گویند

چه كسانی در معرض خطر كانسر پستان قراردارند؟
• همه خانم ها به خصوص در سنین بالای 50 سال
• زنانی كه مادر یا خواهر آن ها مبتلا به كانسر پستان باشند.‌ ( سابقه فامیلی)
• اولین بارداری در سن بالا (بیش از30 سالگی) یا عدم بارداری .
• افرادی كه چربی زیاد مصرف می كنند یا چاق هستند.
• زنانی كه دچار بعضی از تومورهای خوش خیم هستند ممكن است در معرض خطر باشند.
• سابقه فردی سرطان پستان، آندومتر، ‌تخمدان، روده بزرگ
• مصرف اخیر قرص های جلوگیری از بارداری
• مصرف اخیر درمان جایگزینی هورمونی

آیا بین مصرف هورمون ها ( قرص های جلوگیری از بارداری) و سرطان پستان رابطه ای وجود دارد؟
برخی از خانم ها در مورد ارتباط بین سرطان پستان و قرص های هورمونی جلوگیری از بارداری سؤال می كنند. به نظر نمی رسد روش های خوراكی جلوگیری از بارداری خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش دهد.
دارو های هورمونی كه پس از یائسگی استفاده می شوند در صورتی كه با دوز بالا به كار روند ممكن است كمی خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش دهند.

علائم و نشانه ها
ممكن است كانسر در مراحل اولیه هیچ علامتی نداشته باشد. بنابراین با توجه به شیوع و اهمیت آن باید از روش هایی برای تشخیص زود هنگام بیماری در افراد بدون علامت استفاده كرد. این تست ها به صورت دوره ای انجام می شوند و به آن ها اصطلاحاً تست های غربالگری گفته می شوند. در صورتی كه كانسر پستان علامتدار شود ممكن است با موارد زیر بر خورد كنیم:
• احساس توده در پستان یا نواحی زیر بغل
• تغییر در اندازه، شكل یا رنگ پستان
• ترشح از نوك پستان
• تغییر در پوست پستان ( پوست فرورفته، چروكیده، پوسته پوسته، زخمی)

سه تست رایج در مورد بیماری های پستان:
1- ماموگرافی
2- معاینه منظم پستان ها توسط پزشك
3- معاینه خود فرد

غربالگری كانسر پستان
روش های غربالگری برای تشخیص زود هنگام بیماری ها بكار می روند.
با توجه به اینكه كانسر پستان در مراحل اولیه بدون علامت است، همه خانم ها باید به انجام روش های غربالگری توجه داشته باشند.
• بهتر است همه خانم های بالای 40 سال سالانه توسط پزشك معاینه شده و ماموگرافی انجام دهند و ماهانه نیز پستان های خود را معاینه كنند ( معاینه توسط خود فرد)
• در سنین 39-20 سالگی هر سه سال یك بار توسط پزشك معاینه شوند و هر ماه نیز خود را معاینه كنند. ( معاینه توسط خود فرد)

چگونه باید خود را معاینه كنیم؟
معاینه پستان در خانم ها توسط خودشان ماهانه یك بار انجام می شود و ضمن آنكه زمان كمی صرف آن می شود و هزینه ای ندارد، می تواند نجات بخش زندگی افراد باشد. در مطالعات انجام شده ، به درستی روشن نشده است كه آیا معاینه پستان توسط خود افراد سبب كاهش مرگ و میر ناشی از كانسر پستان می شود یا خیر ولی منطقی بنظر میرسد كه این كار می تواند در تشخیص زود تر و درمان به موقع بسیار مؤثر باشد.

روش انجام معاینه پستان توسط خود فرد


اقدامات زیر را انجام دهید :

مشاهده
در سه حالت یعنی دست ها كنار بدن، دست ها پشت سر و دست ها به كمر خود را مشاهده كنید. دقت كنید تا متوجه هر گونه تغییر در اندازه ، شكل یا تغییرات نوك پستان باشید.
نوك پستان ها را بین انگشتان شست و سبابه فشار دهید تا در صورت ترشح متوجه آن شوید. دست ها را بر كمر بگذارید آرنج ها را به سمت جلو سوق دهید تا عضلات قفسه سینه منقبض شوند. توجه داشته باشید كه هرگونه تومور، فرورفتگی، چروكیدگی، با تغییر در بافت و رنگ پوست پستان اهمیت دارد.
زمانی كه جلوی آینه میایستید حركات چرخشی انجام دهید تا متوجه هر گونه تغییر ظاهری شوید. سپس دست ها را به كمر زده و كمی به جلو خم شوید و باز هم با دقت مشاهده كنید.
ممكن است یكی از پستان ها كمی بزرگتر از دیگری باشد كه معمولاً این حالت طبیعی است.
لمس
برای لمس دو پستان از دست طرف مقابل قسمت سر انگشتان دوم، سوم ، و چهارم ( و نه فقط نوك انگشتان) استفاده كنید.
معاینه را از گودی زیر بغل شروع كنید، حركات كوچك چرخشی انجام داده و فشار انگشتان را كم و زیاد كنید.



به ناحیه پستان نگاه كنید و به طور فرضی آن را به صورت شكل بالا در نظر بگیرید، سپس ضمن انجام حركات چرخشی با انگشتان خود در راستای این تقسیمات از پائین به بالا و از بالا به پائین، همه ناحیه پستان خود را معاینه كنید.
زمانی كه پوست خیس و لغزنده است، معاینه پستان آسانتر انجام می شود. زیر دوش، یك دست را پشت سر گذاشته و با دست طرف مقابل از ناحیه زیر بغل شروع به معاینه كنید. از حركات چرخشی و لمس با سر انگشت دوم، سوم، و چهارم به همان صورتی كه شرح داده شد، استفاده كنید. همین كار را برای طرف مقابل نیز تكرار كنید.
در حالت خوابیده یا درازكش، لمس پستان با فشار روی قفسه سینه راحت است. یك بالش زیر شانه راست بگذارید، با دقت معاینه را از زیربغل شروع كنید. همان روش سه انگشتی و حركت چرخشی را با سه نوع فشار كم، متوسط و زیاد انجام دهید. همین كار را برای طرف مقابل انجام دهید. در صورتی كه دارای پستان های بزرگ هستید معاینه خود را در حالت خوابیده و با حركات چرخشی دست انجام دهید.

توجه1:
شاید برای بار اول به خاطر سپردن دقیق روش معاینه كار آسانی نباشد ولی با چند بار انجام كامل آن كاملاً به این روش مسلط خواهید شد.
توجه 2:
معاینات دوره ای توسط خود فرد جایگزینی برای معاینات دوره ای توسط پزشك نیست و انجام معاینات توسط پزشك نیز باید به همان فواصلی كه گفته شده انجام شود.

معاینه توسط خود شما كار مشكلی نیست؛ وقت زیادی نمی گیرد؛ هزینه ای برای شما ندارد اما نوعی سرمایه گذاری محسوب می شود.

ماموگرافی
ماموگرافی روشی است كه با استفاده از اشعه ایكس بافت پستان را مورد بررسی قرار می دهد. حسن این روش آن است كه می توان توده های كوچك را پیش از قابل لمس شدن تشخیص داد. نتایج ماموگرافی شمابا موارد بعدی آن مقایسه خواهد شد بنابراین كلیشه ها و نتایج ماموگرافی را نزد خود نگه دارید. اندازه پستان معمولاً نتایج ماموگرافی را تغییر نمی دهد. این بیشتر در زنان 40 ساله و مسن بیشتر مفید است. زیرا در این افراد بافت پستان كم تراكم تر است و یافتن غده در آن با این روش آسانتر است.
زنان در سنین 49-40 سالگی باید هر 2-1 سال ماموگرافی انجام دهند. زنان 50 ساله و مسن تر باید هر سال ماموگرافی انجام دهند. البته در صورت داشتن عوامل خطر فواصل ماموگرافی توسط پزشكان تغییر داده می شود.
برخی از خانم ها حین انجام ماموگرافی احساس ناراحتی می كنند. در صورتی كه شما هنوز قاعده می شوید می توانید این تست را بلافاصله بعد از قطع خونریزی انجام دهید تا احساس ناراحتی كمتری بكنید.
گاهی اوقات ممكن است پزشك شما ماموگرافی را تكرار كند. این بدان معنی نیست كه حتما مشكل عمده ای دارید و پزشكتان ممكن است تنها بخواهد بررسی مجددی انجام دهد.
معاینه پستان ها توسط پزشك سالانه انجام می شود. به طور منظم و دوره ای باید انجام شود.

نتایج ماموگرافی
طبیعی: نتیجه نرمال یا طبیعی به این مفهوم است كه یافته غیر طبیعی پیدا نشد
* بسیار اهمیت دارد كه خانمی كه یك ماموگرام طبیعی داشته هر 2-1 سال ماموگرافی را تكرار كند.
غیر طبیعی: نتیجه غیر طبیعی به این مفهوم است كه تغییراتی در پستان دیده شده است.
* همه تغییرات پستان بدخیم و غیر طبیعی نیستند.
*در صورتی كه نتیجه ماموگرافی شما غیر طبیعی باشد برای تشخیص قطعی روش های دیگری انجام می شود

سایر روشهایی که جهت تشخیص بکار میروند:

اولتراسونوگرافی:
با استغاده از سونوگرافی تصاویری از قسمت های دورنی بدن و از جمله پستان ها بدست می آید كه می تواند در صورت وجود توده توپر بودن یا كیست و پر از مایع بودن آن را مشخص می كند.
آسپیراسیون:
در این روش با استفاده از یك سوزن مایع یا سلول های درون توده بیرون كشیده و برای آزمایشگاه فرستاده می شود. این روش را می توان با كمك سونوگرافی انجام داد.



بیوپسی:
تنها راه بررسی ماهیت واقعی یك توده نمونه گیری از سلول های آن توده و بررسی آزمایشگاهی آن است. این روش كار ممكن است بوسیله آسپیراسیون با سوزن و یا جراحی انجام شود.

روش های درمانی سرطان پستان
درمان های انتخابی برای سرطان پستان شامل جراحی، رادیوتراپی، شیمی درمانی، و درمان هورمونی است. درمان هورمونی ممكن است با توجه به وضعیت تومور و سایر هورمون ها بر رشد آن جز رژیم درمانی قرار گیرد.
درمان های موضعی مثل جراحی و رادیوتراپی بیشتر بر خود پستان متمركز هستند و جهت برداشتن یا نابودی سلول های خود پستان انجام می شوند. درمان های سیستماتیك مثل شیمی درمانی جهت نابودی سلول های سرطانی كه در بدن پخش شده اند انجام می شود.
روش های درمانی جدید تر نیز مثل درمان های بیولوژیك مورد تحقیق و بررسی می باشد
روش درمانی شما بر اساس سن، وضعیت بیماری، محل و وسعت تومور و همچنین فواید و خطرات هر یك از این روش ها انتخاب می شود.

جراحی
جراحی برای برداشتن بافت سرطانی بكار می رود و همچنین از این طریق بافت بدست آمده جهت بررسی به پاتولوژی فرستاه می شود.

انواع روش های جراحی برای سرطان پستان
برخی از این روش ها ساده تر هستند. در یك نوع از این جراحی ها تنها قسمتی از بافت اطراف آن برداشته می شود ( برداشت توده).
در نوع دیگری از جراحی پستان سرطانی و بافت های اطراف آن برداشته می شوند( ماستكتومی پارشیال).
در نوع دیگری از جراحی علاوه بر بافت پستان عضلات اطراف آن نیز برداشته می شوند كه به آن ماستكتومی پارشیال كامل گفته می شود.

رادیو تراپی
با استفاده از امواج پر انرژی و نافذ سلول های سرطانی را كشته و یا از رشد آن ها جلوگیری می كند. در بیماری های متاستاتیك ( یعنی سرطان به سایر نواحی بدن مثل استخوان، ریه، كبد، یا مغز گسترش یافته است) رادیوتراپی بیشتر برای درمان علائم در سرطانی كه به استخوان ها رسیده است می شود.

شیمی درمانی
در صورتی كه وضعیت تومور طوری باشد كه به درمان هورمونی پاسخ ندهد از این روش استفاده می شود. در این روش دارو ها سلول هایی را كه سریعا در حال تقسیم هستند هدف گرفته و آن ها را نابود می كند. این روش در بیماری متاستاتیك و همچنین در مواردی برای تومور پیشرفته متاستاتیك بكار می رود تا تومور جمع شده و قابل جراحی شود.

درمان هورمونی
از این روش برای كند كردن رشد،‌گسترش و عود تومور استفاده می شود. در صورتی كه تومور از نوع حساس به استروژن باشد با این روش درمانی می توان مانع دسترسی سلول های سرطانی به استروژن و در نتیجه جلوگیری از رشد و تقسیم تومور شد. برای پیش بینی پاسخ به این نوع درمان از آزمایش گیرنده های استروژن استفاده می شود.

درمان های هدف دار بیولوژیكی
گروه جدیدی از درمان ها برای موارد سرطانی هستند. با این درمان های سلول های سرطانی هدف گرفته می شوند و از آنجا كه این درمان ها اختصاصی هستند؛ تاثیر كمتری بر سلول های طبیعی داشته و بنابراین عوارض جانبی كمتری دارند. البته این روش ها بیشتر جنبه تحقیقاتی دارند

شیوه های زندگی كه با پرهیز از آن خطر سرطان كاهش می یابد
- كاهش دریافت چربی در رژیم غذایی بخصوص چربی های اشباع شده و هیدروژنه. با استفاده از گوشت كم چربی و محدودیت مصرف گوشت قرمز علاوه بر كاهش خطر بیماری های قلبی و سكته می توان احتمال ایجاد كانسر پستان را نیز كاهش داد.
- میزان فیبر رژیم غذایی خود را افزایش دهید . فیبر ها در غلات، سبزیجات و میوه ها موجودند. این روش نیز علاوه بر كمك به سلامت قلب از سرطان های دیگر مثل سرطان روده بزرگ نیز جلوگیری می كند.
- سبزیجات و میوه های تازه میل كنید. سبزیجات و میوه جات علاوه بر فیبری كه دارند محتوی موادی بنام آنتی اكسیدان هستند كه برای جلوگیری از بسیاری از كانسر ها مفیدند.
با پیاده روی تند یا ورزش به مدت 30 دقیقه در روز می توان علاوه بر شادابی و طراوت به كنترل وزن نیز كمك كرد.
به یاد داشته باشید كه وجود چربی اضافی در بدن تولید استروژن را تحریك می كند.
- سیگار نكشید! گر چه سیگار بخودی خود عامل خطری برای كانسر پستان نیست اما می تواند احتمال ایجاد لخته های خون، بیماری قلبی و سایر سرطان ها را بیشتر كند.

در صورتی كه به تازگی برای شما تشخیص سرطان پستان داده شده این قسمت را بخوانید
با تشخیص سرطان پستان سوالات زیادی برای انسان مطرح می شود و در ضمن گاهی نیاز به تصمیم گیری فوری برای جراحی و درمان نیز وجود دارد.
گاهی با استفاده از اصطلاحات پزشكی و نامانوس با شما صحبت خواهند كرد و بنابراین نیاز به افزایش اطلاعات در این مورد را احساس خواهید كرد.
شما ممكن است در حال حاضر دچار احساساتی چون اضطراب، خشم، ترس، و غم باشید. با داشتن چنین احساساتی فكر كردن و تمركز كردن بسیار مشكل است ولی كسب اطلاعات و آموزش نیاز به تمركز دارد . به یاد داشته باشید كه كسب اطلاعات بیشتر سبب افزایش قدرت شما در برابر سرطان می شود. در صورتی كه كانسر پستان در مراحل اولیه تشخیص داده شود تعدادی از درمان های مؤثر برای آن در دسترس خواهد بود. نوع درمان با همفكری با پزشك و با توجه به سن شما ؛ محل و گسترش بیماری و فواید و خطرات شیوه درمان تعیین می شود.
درمان های اصلی برای كانسر پستان شامل جراحی، رادیوتراپی، شیمی درمانی، و درمان هورمونی هستند.
در صورت تشخیص زود هنگام سرطان پستان درمان آن آسانتر است.و اكثر زنانی كه با تشخیص سرطان پستان درمان می شوند به زندگی طبیعی و فعال خود ادامه می دهند.

مربوط به افراد مبتلا به كانسر پستان:
پس از این تشخیص خانم ها با مسائل و و تغییرات جدید زیادی طی ماه ها و سال های پس از درمان مواجه می شوند. علاه بر خطر عود، امكان ایجاد یك كانون جدید از كانسر پستان نیز وجود دارد. بهر حال در صورت جراحی و برداشتن پستان یا ماستكتومی نیز احتمال عود از بین نمی رود.
اگر چه روش قطعی برای جلوگیری از عود كانسر پستان وجود ندارد؛ روش های زیادی وجود دارد كه خطر این عود را كاهش می دهند. در صورتی كه شما دچار بیماری هستید با به كارگیری موارد زیر می توانید از بازگشت بیماری جلوگیری كنید.

1- مراقبت های پیگیری
ویزیت منظم پزشك؛ معاینات و برخی آزمایشات برای جلوگیری از عود سرطان ها و یا تشخیص عود در مراحل اولیه ضروری هستند؛ در سه سال اول پس از درمان اولیه انجام معاینه هر 3 تا 6 ماه توصیه شده و در طی 2 سال بعدی هر 6 تا 12 ماه و سپس به طور سالانه پیشنهاد می شود.
معمولا ًمعاینات پیگیری شامل معاینه پستان ها، ریه ها، گردن و نواحی زیر بغل می باشند. ممكن است برخی روش های تصویر برداری نیز درخواست شوند. شما باید هر گونه تورم ، سفتی و هر گونه تغییر شكل در بازو ها و دست ها را به پزشكتان اطلاع دهید. این علائم ممكن است لنفادم باشند. لنفادم سبب تورم بازوها می شود كه به علت تجمع مایع ایجاد می شوند و عارضه جانبی كانسر پستان است. با مراقبت می توان در این عارضه جلوگیری و آن را تحت كنترل در آورد.
ویزیت منظم پزشك فرصتی برای شماست تا هرگونه عارضه جانبی مثل خستگی مفرط یا مشكلات بهداشتی دیگر را با وی در میان بگذارید. این علائم می توانند نشانه هایی از عود باشند كه با بررسی دقیق می توان سریعتر آن را تشخیص داده و درمان كرد. البته ممكن است این علائم اصلاً بعلل دیگری ایجاد شده و یا حتی عارضه درمان شما باشند.

2- ماموگرافی غربالگری و معاینات ماهانه توسط خود شما:
گر چه هیچ یك از روش های تشخیص 100% دقیق نیستند، ماموگرافی و معاینات ماهیانه خود فرد مراحل مهمی در مبارزه با سرطان هستند. برای اطلاع از روش معاینه توسط خود فرد اینجا كلیك كنید.
برای كسب اطلاعات بیشتر در مورد ماموگرافی اینجا كلیك كنید.
لطفاً توجه داشته باشید كه معاینات دوره ای توسط خود شما جایگزین معاینات پزشك نخواهند شد و باید آن را نیز به طور منظم انجام دهید.

3- ارائه درمان معمولاً درمان هورمونی كانسر پستان شامل تاموكسیفن و مهار كننده های آروماتاز مثل لتروزل است.
بیمارانی كه این داروها را مصرف می كنند باید دوره درمان را طبق نظر پزشك تكمیل كنند. در مطالعات مشخص شده است كه این داروها سبب جلوگیری از عود سرطان پستان می شوند.
تاموكسیفن می تواند سبب افزایش خطر نوعی از سرطان رحم شود بنابراین در صورت استفاده از این دارو باید به طور سالانه مورد معاینه لگنی قرار گیرند و در صورت خونریزی غیر عادی پزشكتان را فوراً مطلع كنید. در صورتی كه از مهار كننده های آروماتاز استفاده می كنید این دارو ها ممكن است سبب كاهش تراكم استخون شوند.

4- تغذیه سالم
تحقیقات در مورد كانسر پستان نشان داده اند كه چاقی و افزایش وزن می تواند سبب افزایش خطر عود شوند بنابراین انتخاب یك رژیم تغذیه ای سالم و بهداشتی علاوه بر پیشگیری از سایر بیماری ها مثل بیماری های قلبی و دیابت خطر عود را كاهش می دهد

5- ورزش
فعالیت منظم فواید قابل توجهی برای بیماران مبتلا به كانسر پستان دارند فعالیت های ورزشی منظم علاوه بر ثابت ماندن وزن سبب كاهش علائمی مثل خستگی، تهوع و درد می شوند. یوگا و مدیتیشن نیز سبب حفظ قدرت و انرژی بدن و كاهش استرس می شوند.

دکتر سارا بهروز