تغییراتی که در بیماری آلزایمر پدید می آید

[Atena]

۷
گام‌های آهسته آلزایمر به سوی سلول‌های خاکستری
افزایش جمعیت سالمند در جهان، تمام جوامع را با چالش‌هایی در این زمینه مواجه کرده که ایران نیز از آن مستثنی نیست. دوران سالمندی بیماری، ناتوانی و در نهایت وابستگی‌های جسمی و روحی را به دنبال خواهد داشت. آلزایمر یکی از بیماری‌های شایع دوران پیری و کهولت است. با توجه به ماهیت تخریبی بیماری آلزایمر، کارکردهای شناختی فرد به تدریج از بین رفته و این اختلال نه تنها موجب آزار خود فرد شده بلکه عملکرد خانواده‌ها را هم تحت تاثیر قرار می‌دهد. بنابراین ارائه راهکارها و برنامه‌های مناسب در جهت ارتقا وضعیت جسمی و روحی سالمندان بسیار مهم است.

دکتر مریم نوروزیان، دانشیار بیماری‌های مغز و اعصاب و سرپرست کمیته علمی انجمن آلزایمر ایران، آلزایمر را یکی از علل شایع زوال عقل (دمانس) عنوان کرد و گفت: آلزایمر به تدریج و آهسته آهسته بروز کرده به طوری که حتی اطرافیان نزدیک فرد متوجه تغییرات نمی‌شوند. در فرد مبتلا به آلزایمر، حافظه دچار اختلال شده و پرسش سوالات تکراری، گم کردن وسایل شخصی و در موارد شدید پیدا نکردن محل سکونت و نشناختن اطرافیان دور و نزدیک را به دنبال دارد.
سرپرست دپارتمان حافظه دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به اختلالات روانپزشکی بیماری آلزایمر گفت: در بیماری آلزایمر فرد ممکن است به تدریج به اطرافیان بدبین شده که این بدبینی پایه واقعی ندارد. در موارد پیشرفته نیز پرخاشگری کلامی و حتی فیزیکی مشاهده می‌شود. به طور کل علایم آلزایمر پیش رونده بوده اما سیر بیماری حدود سه تا ۱۰ سال به طول می‌انجامد و خانواده سال‌های زیادی با بیمار درگیر هستند.
به گفته وی، در مراحل پیشرفته، بیمار قدرت شناخت نزدیکان،‌ درخواست آب و غذا و همچنین کنترل نظافت را از دست می‌دهد، به طور کلی توانایی‌های مغز یکی یکی از دست رفته و قوای عقلانی مغز دچار آسیب می‌شود تا مرحله آخر که فرد بی اختیار بوده و کنترل ادرار و مدفوع را نیز از دست می‌دهد.
دکتر امید رضائی، متخصص اعصاب و روان، ‌شاخص بیماری آلزایمر را اختلال در حافظه عنوان کرد و به ایسنا، گفت: در بیماری آلزایمر با وجود اختلال در حافظه، هوشیاری دست نخورده و بیمار کاملا هوشیار است، اما از به یادآوردن برخی مسایل عاجز است. گروهی از کارکردهای عالی عصبی – روانی مانند هوش، یادگیری، گفتار و زبان دچار آسیب شده و قدرت حل مسایل را از دست می‌دهد.
به گفته این متخصص اعصاب و روان، در بیمار مبتلا به آلزایمر آگاهی نسبت به زمان، مکان و اشخاص آسیب دیده و بیمار قادر به تمرکز بر یک موضوع نیست. همچنین قضاوت و توانایی‌های اجتماعی فرد دچار پس رفت می‌شود. با پیشرفت بیماری به تدریج بیمار گذشته خود را فراموش کرده و در نهایت حتی خود را نیز به یاد نمی‌آورد.
دکتر رضائی گفت: در پی افزایش ناتوانایی‌ها، فرد مبتلا به آلزایمر گاهی نسبت به اطرافیان و مراقبان بدبین شده و در پی این بدبینی رفتارهای خصمانه از خود بروز می‌دهد. حتی بیمار مبتلا به آلزایمر می‌تواند تحریک پذیر و انفجاری باشد. علاوه بر تغییرات شخصیتی، اضطراب و افسردگی در این بیماران زیاد است.
این متخصص اعصاب و روان با اشاره به عوامل خطر ساز دمانس نوع آلزایمر، گفت: آلزایمر در زنان نسبت به مردان شایع‌تر است. همچنین در صورتی که از خانواده درجه یک کسی مبتلا به آلزایمر باشد احتمال بروز در دیگر اعضا بیشتر است. سابقه ضربه به سر و سندرم داون (که در عوام مونگولیسم خوانده می‌شود) با بروز آلزایمر ارتباط دارد. این مجموعه عوامل تغییراتی در ساختار سلولی – مولکولی مغز را به دنبال داشته و باعث بروز علایم بالینی آلزایمر می‌شود.
دکتر نوروزیان، رسوب پروتئین آمیلوئید در مغز را از علل اصلی بروز آلزایمر دانست و تصریح کرد: پروتئین آمیلوئید در حالت طبیعی باید در مغز شکسته و حل شود؛ این در حالی است که در بیماری آلزایمر این پروتئین به دلایلی حل نشده و رسوب می‌کند.
وی گفت: در خانواده‌های دارای سابقه ابتلا به آلزایمر احتمال بروز این بیماری سه تا چهار برابر بیشتر از دیگران است. آلزایمرهای زودرس (حدود ۳۵ تا ۴۰ سالگی) بسیار ژنتیکی بوده و سیر تندی دارد.
این متخصص مغز و اعصاب، آلزایمر را بیماری مربوط به سالمندان دانست و ادامه داد: در سنین جوان و میانسال عواملی مانند اضطراب، افسردگی، زندگی شلوغ، ذهن نامنظم و … علت اختلال حافظه است.
نوروزیان، تشخیص بیماری آلزایمر را این چنین توضیح داد: استفاده از جمله‌های تکراری با ساختار کلامی اشتباه و مشاهده علایم فراموشی طی مصاحبه پزشک با بیمار، آلزایمر تشخیص داده شده و استفاده از mri مغز، آزمایش‌های خون، بررسی تیروئید، تست‌های روانشناسی و در صورت نیاز نوار مغز، به روش کمی در تشخیص آلزایمر موثر است.
وی علت مرگ در بیماران مبتلا به آلزایمر را عفونت‌های ادراری و تنفسی یا ذات الریه ناشی از اختلال در بلع عنوان کرد.
سرپرست کمیته علمی انجمن آلزایمر با بیان اینکه درمان ریشه کن کننده‌ای برای آلزایمر شناخته نشده است در عین حال گفت: امروزه پرخاشگری‌ها، عصبانیت‌ها، بی قراری و به طور کلی اختلالات رفتاری بیمار مبتلا به آلزایمر به وسیله داروهای مناسب قابل کنترل بوده و بوسیله درمان‌هایی که امروزه به کار گرفته می‌شود می‌توان امیدوار بود که هم فرد مبتلا و هم خانواده وی از کیفیت زندگی بهتری برخوردار باشند. امروزه برخی از داروها به منظور کند کردن سیر بیماری به کار گرفته می‌شوند.
وی با بیان اینکه مغزی که دچار بیماری آلزایمر می‌شود اساسا نسبت به دارو حساس است، تاکید کرد: از آنجا که سالمندان نسبت به انواع داروها حساس بوده و احتمال بروز عارضه دارو در آنها زیاد است، بهتراست تجویز دارو برای این افراد باید به دقت و با دوز مناسب انجام شود.
دکتر نوروزیان، متخصص مغز و اعصاب گفت: در دوران پیری و سالمندی فراموشی به صورتی نیست که زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین با بروز علائم آلزایمر اگر خانواده‌ها به موقع مراجعه کنند هم بیمار و هم خانواده با مشکلات کمتری مواجه خواهند شد. بنابراین کلیه افراد باید نسبت به اختلال حافظه در سالمندی حساس باشند.
دکتر رضایی متخصص اعصاب و روان نیز در ادامه عمده درمان در بیماری آلزایمر را معطوف به خود بیمار دانست اما درعین حال برنقش خانواده در این بیماران نیز تاکید کرد و گفت: در درمان آلزایمر دو گروه درمان‌های روانی – اجتماعی و درمان‌های دارویی به کار گرفته می‌شود. در درمان‌های روانی – اجتماعی، ورزش و رژیم غذایی مناسب گنجانده می‌شود. همچنین بهتر است راهکارهایی برای مدارای بیمار با عملکرد معیوب سیستم عصبی – روانی مانند استفاده از تقویم برای آگاهی به زمان، تنظیم برنامه به منظور سازمان دادن به فعالیت‌ها و یادداشت برداری برای رفع مشکل حافظه در دستور کار قرار گیرد.
به گفته این متخصص اعصاب و روان، بیماران مبتلا به آلزایمر بهتر است در گروه‌هایی به منظور ابرازهیجانات گرد یکدیگر جمع شوند که این گروه‌ها معمولا شامل خود بیماران آلزایمری است. البته افرادی که برای این گروه درمانی انتخاب می‌شوند باید به میزانی از حافظه و عملکرد شناختی مغز برخوردار باشند که قادر به انجام فعالیت گروهی باشند.
وی با بیان اینکه بهتر است خانواده‌ها و مراقبان بیماران مبتلا به آلزایمر هرچند وقت یکبار به منظور تخلیه احساسات خود جلسات گروه درمانی تشکیل داده و با یکدیگر گفت‌وگو کنند، تصریح کرد: مراقبان بیمار با مشاهده پس رفت تدریجی بیمار با گروهی از احساسات مانند گناه، خشم، فداکاری و همچنین تحلیل رفتن قوای خود روبرو هستند. مراقبان از خود گذشتگی کرده و خود را وقف مراقبت از بیمار می‌کنند. گاهی احساس نفرت تدریجی از این فداکاری شکل گرفته و از طرفی دیگر بااحساس گناه ناشی از اینکه ما بیمار داریم و در قبال وی مسوول هستیم روبرو هستند.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی و توانبخشی خانواده به تقسیم وظایف در مراقبت از بیمار مبتلا به آلزایمر توصیه کرد و ادامه داد: به منظور کاهش احساسات ناخوشایند، مراقبان بیمار مبتلا به آلزایمر نیز باید در جلسات گروه درمانی متشکل از خانواده‌های بیماران شرکت و با یکدیگر گفت و گو کنند. به این ترتیب مشاهده این که دیگران هم مشکلات آنها را دارند می‌تواند در تخلیه احساسات ناخوشایند آنها موثر باشد.
این متخصص اعصاب و روان، پیگیری درمان بیماری، ایجاد آرامش و برقراری ارتباط با بیمار به شکل یادآوری و به کار گرفتن حافظه را از وظایف مراقبان بیماران مبتلا به آلزایمر عنوان و در عین حال به تقسیم کار در جهت جلوگیری از خستگی مراقبان تاکید کرد و گفت: خانواده‌های این بیماران در صورت بروز مشکل به کارشناسان در این زمینه مراجعه کنند؛ چرا که احساس حمایت از طرف یک فرد صاحب علم می‌تواند در تسکین خانواده موثر باشد.
دکتر رضایی ضمن اشاره به درمان‌های دارویی آلزایمر، به کنترل بیماری‌های دیگر بیمار مانند دیابت و کنترل فشار خون تاکید کرد و ادامه داد: فشار خون بیمار مبتلا به آلزایمر باید در بالاترین حد طبیعی تنظیم شود؛ چرا که فشارخون پایین تشدید علایم آلزایمر را به دنبال دارد. همچنین برخی هورمون‌های زنانه در زنان یائسه به عنوان کمک درمان آلزایمر استفاده می‌شوند.
وی از یک داروی گیاهی به نام «جینکو بیلوبا» به عنوان تقویت کننده حافظه یاد کرد و افزود: گفته می‌شود، «آسپرین» می‌تواند در کنترل پیشرفت این بیماری موثر باشد. به طور کلی داروهای پیشنهاد شده در درمان آلزایمر، سیر بیماری را کند یا متوقف کرده و در بهترین حالت با استفاده از این داروها سیر بیماری معکوس می‌شود.
این متخصص اعصاب و روان در مورد توانایی‌های جسمی و فیزیکی بیماران مبتلا به آلزایمر گفت:‌ گاهی به دلیل کاهش استفاده از عضلات،‌افت توانایی‌های فیزیکی و جسمانی در بیماران مشاهده می‌شود. به طور کلی آلزایمرناتوانایی‌های فیزیکی سالمندان را تشدید می‌کند. بنابراین در جهت تقویت عضلات و همچنین کنترل سیر بیماری، ورزش و فعالیت‌های جسمانی توصیه می‌شود.
به گفته دکتررضائی، آلزایمر یک بیماری قابل کنترل بوده و طبق آمار حدود ۱۵ درصد این بیماری به طور کامل مهار می‌شود.
بر اساس آنچه گفته شد، بروز آلزایمر در برخی افراد و در سنین ۵۰-۴۵ سال به بالا تقریبا اجتناب ناپذیر است. این در حالی است که با انجام فعالیت‌های بدنی مناسب، ورزش و به کار گرفتن حافظه می‌توان آن را به تعویق انداخت. در این میان نقش تغذیه را نمی‌توان نادیده گرفت.
به گزارش ایسنا در ادامه دکتر مسعود کیمیاگر، متخصص تغذیه، اسیدهای چرب امگا ۳ را در پیشگیری و تخفیف عوارض آلزایمر موثر دانست.
وی از گردو، ماهی و روغن‌های کلزا، به عنوان منابع سرشار از امگا ۳ یاد کرد و گفت: اسیدهای چرب امگا ۳ را می‌توان به صورت مکمل نیز دریافت کرد. نظرات مخالف و موافق درباره تاثیر برخی ویتامین‌ها بر این بیماری زیاد است. اما ویتامین e و برخی ویتامین‌های دیگر با دوز مناسب، می‌توانند در این زمینه موثر باشند.
دکتر کیمیاگر به استفاده از یک تغذیه سالم، متنوع و شامل همه مواد مغذی در جهت پیشگیری و تخفیف عوارض آلزایمر توصیه کرد و در عین اینکه استفاده از انواع سبزی‌ها و میوه‌ها در حد فراوان را برای مبتلایان به آلزایمر موثر دانست، بر نقش پروتئین‌ها و اسیدهای آمینه در مغز تاکید کرد.
به گفته وی به نظر می‌آید بروز آلزایمر در بسیاری از موارد به دلیل کمبود پروتئین است. همچنین کمبود آهن نیز می‌تواند تاثیر منفی بر درک، شناخت، حافظه و تمرکز داشته باشد. بنابراین یک تغذیه سالم حاوی میوه و سبزی فراوان، استفاده از روغن‌های سالم و مصرف دوبار ماهی در هفته، یک توصیه کلی برای بیماران مبتلا به آلزایمر است.
دکتر کیمیاگر با اشاره به اینکه ممکن است بیمار مبتلا به آلزایمر گاهی خوردن غذا را فراموش کند، ادامه داد: این بیماران به منظور رسیدگی به امور روزانه و همچنین یادآوری صرف غذا نیاز به پرستار دارند. به طور کلی غذاهای خشک مانند کتلت، تخم مرغ پخته، کوکو، نان و پنیر، گردو و ماست کمتر در معرض فساد قرار می‌گیرند. به طور کلی می‌توان گفت اعتدال و تنوع در مورد سالمندان و مبتلایان به آلزایمر مصداق دارد.