كي به سرطان گوارش شك كنيم؟

[Naji]

كار دستگاه گوارش حتي پيش از آنكه شما نخستين لقمه را در دهان خود قرار دهيد، آغاز مي‌شود. بوي خوش غذايي كه مي خواهيد آن را ميل كنيد، براي راه افتادن بزاق دهان‌تان كافي است. به محض گذاردن لقمه در دهان، غدد بزاقي شروع به ترشح آنزيمي مي‌كنند كه تجزيه شيميايي غذا را آغاز مي‌كند.

مري، معده، روده كوچك، روده بزرگ، كبد، كيسه صفرا و لوزالمعده در فعل و انفعالات دستگاه گوارشي نقش دارند، اما همين اعضاي بسيار مهم مي‌توانند بنا به عللي دچار سرطان شوند و به نوعي دستگاه گوارش را دچار اختلال كنند.

براي آشنايي مختصر با علايم و نشانه‌هاي سرطان‌هاي دستگاه گوارش ،دكتر ايرج خسرونيا، رييس انجمن متخصصان داخلي ايران توضيح مي دهند:

آقاي دكتر! پزشكان با مشاهده چه علايمي به وجود سرطان در دستگاه گوارش مشكوك مي‌شوند؟

براي پاسخ به اين سوال بايد اجزاي اصلي دستگاه گوارش (مري، معده و روده‌ها) را جداگانه بررسي كنيم؛ مثلا در سرطان مري علايم اصلي عبارتند از: دشواري در بلع غذا، كاهش وزن، بازگشت مواد غذايي بلعيده شده به دهان، وجود خون در مدفوع يا استفراغ.

بيشتر تومورهاي مري در بخش مياني يا تحتاني آن ايجاد مي‌شوند و نزديك به 90 درصد آنها بدخيم هستند. علامت اصلي تومور مري، دشواري در بلع غذاست. اين مشكل اغلب با بلع مواد غذايي جامد شروع مي‌شود، ولي سرانجام مواد غذايي مايع را نيز دربرمي‌گيرد.

از آنجا كه اشكال در بلع به تدريج و در طول مدت زمان نسبتا طولاني، تشديد مي‌شود، بسياري از مبتلايان در مراجعه به پزشك سهل انگاري مي‌كنند، به همين دليل در بسياري از موارد، تومور مري در هنگام تشخيص، به حدي بزرگ است كه حدود نيمي از قطر مري را پُر كرده است.

درباره علايم و نشانه‌هاي سرطاني شدن معده هم توضيح مي‌دهيد؟

احساس ناراحتي در نواحي مياني و بالايي شكم، مدفوع سياه و قيري، استفراغ خوني، استفراغ پس از صرف غذا، كاهش وزن، كم‌خوني و احساس نفخ پس از صرف غذا از نشانه‌هاي سرطان معده است، البته بر خلاف مري، بيشتر تومورهاي معده خوش‌خيم هستند و احتمال بدخيم شدن اين تومورها كم است.

شيوع سرطان معده در مردان دو برابر زنان است و معمولا در سنين 50 سال به بالا ايجاد مي‌شود.

علت بروز سرطان معده چيست؟

علت دقيق ايجاد تومورهاي سرطاني معده مشخص نيست. از زمان كشف باكتري "هليكو باكتر پيلوري" به عنوان علت اصلي ايجاد زخم‌ معده، محققان در تلاش‌ هستند كه بفهمند آيا رابطه‌اي بين اين باكتر‌ي و سرطان معده وجود دارد يا نه؟

يك مطالعه طولاني مدت درباره اين فرضيه نشان داده است كه عفونت مزمن هليكو باكتر پيلوري خطر سرطان معده را افزايش مي‌دهد.

نشانه‌هاي تومورهاي روده كوچك چيست؟

درد و انقباضات شكمي، تهوع و استفراغ، كاهش وزن و مدفوع خوني از نشانه‌هاي اين تومورها هستند. البته تومورها به ندرت در روده كوچك ايجاد مي‌شوند و تنها سه تا شش درصد از كل توده‌هاي غيرطبيعي مجراي گوارش را تشكيل مي‌دهند.

شايع‌ترين تومورهاي روده كوچك، توده‌هاي غيرسرطاني و خوش‌خيم هستند و معمولا در سنين 40 تا 60 سالگي كشف مي‌شوند.

تومورهاي روده كوچك چه خطراتي دارند؟

تومورهاي خوش‌خيم تهديدكننده‌ حيات نيستند، اما قادرند علايم خطرناكي را از قبيل خون‌ريزي و انسداد ايجاد كنند. تومورهاي بدخيم، خطرساز و حتي تهديد كننده حيات بوده و به درمان فوري نيازمندند.

درباره سرطان‌ روده بزرگ هم لطفا توضيح دهيد.

اين سرطان‌ گاهي اوقات هيچ علامتي ندارد، اما برخي مواقع خون‌ريزي از مقعد، تغيير در اجابت مزاج، انقباضات يا دردهاي شكمي، كم‌خوني و كاهش وزن غيرقابل توجيه از نشانه‌هاي اين سرطان هستند.

دلايل بروز سرطان روده بزرگ چيست؟

مجموعه اي از عوامل مانند نحوه زندگي و محيط زندگي ممكن است مسئول ايجاد آن باشند.

محققان نظريه‌اي دادند مبني بر اينكه اغلب مردم، ژن‌هاي خاموشي دارند كه قادرند سلول‌هاي سرطاني را ايجاد كنند. اين ژن‌ها تا وقتي كه به وسيله عوامل خارجي فعال نشده‌اند خاموش باقي مي‌مانند. اين عوامل خارجي عبارتند از عفونت، مصرف دخانيات، آلاينده‌هاي غذا، هوا و آب. اغلب سرطان‌هاي مجراي گوارشي، در روده بزرگ و راست روده روي مي‌دهند، جايي كه سرعت عبور غذا كندتر شده و مدت بيشتري سموم در آنجا مي‌مانند.

به‌نظر مي‌رسد سرطان روده بزرگ در افرادي كه چربي حيواني را به مقدار زياد و ميوه و سبزي تازه را به ميزان كم‌مصرف مي‌كنند، شيوع بيشتري داشته باشد. همچنين خطر بروز اين سرطان در سيگاري‌ها، مصرف‌كنندگان الكل و افراد كم‌تحرك بيشتر است.